Mic
ආයුබෝවන්! අද අපි කතා කරන්නේ වෛද්ය ලෝකයේ නිතරම භාවිතා වන, ඉතාමත් ප්රයෝජනවත් සහ ආරක්ෂිත පරීක්ෂණයක් වන “අල්ට්රාසවුන්ඩ් ස්කෑන්” (Ultrasound Scan) එක ගැනයි. සමහරවිට ඔබ හෝ ඔබේ පවුලේ අයෙක් මේ පරීක්ෂණයට මුහුණ දීලා ඇති. නමුත් මේක ඇත්තටම මොකක්ද, මේකෙන් මොනවද බලන්නේ කියලා අපි සරලව තේරුම් ගනිමු. 
මොකක්ද මේ අල්ට්රාසවුන්ඩ් (Ultrasound) කියන්නේ? 
සරලවම කිව්වොත්, මෙය ශබ්ද තරංග භාවිතා කරලා අපේ ශරීරය ඇතුළේ තියෙන දේවල් වල පින්තූරයක් ගන්නා ක්රමයක්.
පොඩි උදාහරණයක් ගමු. 
වවුලන් රාත්රියේදී පියාසර කරන්නේ කොහොමද කියලා ඔබ දන්නවානේ? ඔවුන් ඉතා සියුම් ශබ්දයක් නිකුත් කරනවා. ඒ ශබ්දය යම් වස්තුවක වැදිලා ආපහු දෝංකාරය (echo) වගේ ඔවුන්ට ඇහෙනවා. ඒ දෝංකාරය අනුව ඔවුන් ඉදිරියෙන් තියෙන්නේ මොකක්ද, කොච්චර දුරින්ද කියලා දැනගන්නවා.
අල්ට්රාසවුන්ඩ් යන්ත්රයත් ක්රියා කරන්නේ ඒ වගේමයි. එය අපිට කනට නොඇසෙන තරම් ඉතා සියුම් ශබ්ද තරංග (sound waves) ශරීරය තුළට යවනවා. මේ තරංග අපේ ඇතුළත ඉන්ද්රියයන්වල (උදාහරණයක් ලෙස අක්මාව, වකුගඩු) වැදිලා ආපහු එනවා. මේ ආපහු එන “දෝංකාරය” පරිගණකයක් මගින් අරගෙන, එය රූපවාහිනී තිරයක් මත පින්තූරයක් බවට පත් කරනවා. 
මෙය ආරක්ෂිතද? 
ඔව්, ඉතාමත්ම ආරක්ෂිතයි. X-ray (එක්ස්-රේ) හෝ CT ස්කෑන් වගේ පරීක්ෂණවලදී විකිරණ (radiation) භාවිතා වෙනවා. නමුත් අල්ට්රාසවුන්ඩ් එකේදී භාවිතා වෙන්නේ සාමාන්ය ශබ්ද තරංග පමණයි. කිසිම විකිරණයක් නැහැ.
ඒ නිසා තමයි ගර්භණී මව්වරුන්ට තමන්ගේ කුසතුළ සිටින දරුවා බලාගන්න මේ පරීක්ෂණය බියක් සැකක් නැතුව භාවිතා කරන්නේ. එය මවටත්, දරුවටත් ඉතාම ආරක්ෂිතයි. 
වෛද්යවරුන් මෙය භාවිතා කරන්නේ මොන වගේ අවස්ථාවලදීද? 
මෙය ශරීරයේ විවිධ කොටස් පරීක්ෂා කරන්න යොදාගන්නවා. අපි ප්රධාන අවස්ථා කිහිපයක් බලමු:
ගර්භණී සමයේදී (Pregnancy):
මෙය තමයි බහුලවම දන්නා භාවිතය. මවගේ කුස තුළ සිටින දරුවාගේ වර්ධනය, හදවතේ ගැස්ම, දරුවා සිටින ඉරියව්ව වගේ දේවල් බලාගන්න මෙය උදව් වෙනවා.
උදාහරණයක් ලෙස: හරියට ජනේලයකින් අම්මාගේ කුස ඇතුළ බලාගෙන, ඉපදෙන්න ඉන්න බබාට “හායි” කියනවා වගේ වැඩක්. 
උදරය (බඩ) ආශ්රිත රෝග සඳහා (Abdominal Scan): 
අක්මාව (liver), පිත්තාශය (gallbladder), වකුගඩු (kidneys), අග්න්යාශය (pancreas), සහ ප්ලීහාව (spleen) වැනි ඉන්ද්රියයන් පරීක්ෂා කරන්න.
උදාහරණයක් ලෙස: කෙනෙකුට තදබල බඩේ කැක්කුමක් තියෙනවා නම්, පිත්තාශයේ ගල් (gallstones – හරියට පොඩි ගල් කැට වගේ) තියෙනවද, නැත්නම් අක්මාවේ යම් ගැටලුවක් තියෙනවද කියලා සැත්කමක් නොකරම බලාගන්න පුළුවන්.
හදවත පරීක්ෂා කිරීමට (Echocardiogram – ECHO): 
මෙය හදවතට කරන විශේෂ අල්ට්රාසවුන්ඩ් එකක්. හදවත ගැහෙන විදිහ, එහි කපාට (valves) හරියට වැඩ කරනවද, හදවතේ කුටිවල ප්රමාණය හරිද කියලා බලන්න පුළුවන්.
උදාහරණයක් ලෙස: කාර් එකක එන්ජිම දුවන ගමන්ම, ඒකේ ඇතුළේ කොටස් හරියට වැඩ කරනවද කියලා පරීක්ෂා කරනවා වගේ. 
රුධිර නාල පරීක්ෂා කිරීමට (Doppler Ultrasound): 
අපේ කකුල්වල හෝ අත්වල රුධිර නාලවල ලේ ගමන් කරන විදිහ බලන්න. ලේ කැටිති (blood clots) හිරවෙලා තියෙනවද කියලා හොයාගන්න මෙය ඉතා වැදගත්.
උදාහරණයක් ලෙස: වතුර බටයක වතුර හොඳට ගලාගෙන යනවද, නැත්නම් කොහේ හරි කුණු හිරවෙලාද කියලා බලනවා වගේ. 
වෙනත් ඉන්ද්රියයන්: 
බෙල්ලේ තියෙන තයිරොයිඩ් ග්රන්ථිය (thyroid gland), පියයුරු (breast), වෘෂණ කෝෂ (testes), වගේම මාංශ පේශී සහ සන්ධිවල (joints) ගැටළු බලන්නත් මෙය යොදාගන්නවා. බෙල්ලේ ගෙඩියක් ආවම ඒක ඇතුළේ තියෙන්නේ වතුරද නැත්නම් තද කොටසක්ද කියලා මේකෙන් ලේසියෙන්ම බලාගන්න පුළුවන්.
පරීක්ෂණය සිදුවෙන්නේ කොහොමද? 
මේක ඉතාම සරල, වේදනාවක් නැති පරීක්ෂණයක්.
ඔබව ඇඳක් මත හාන්සි කරවනවා.
පරීක්ෂා කළ යුතු ප්රදේශයේ (උදා: බඩේ) ජෙල් (gel) වර්ගයක් ආලේප කරනවා. මේ ජෙල් එක නිසා ශබ්ද තරංග හොඳින් ශරීරය ඇතුළට ගමන් කරනවා. (මේක ටිකක් සීතලයි! 
)
වෛද්යවරයා කුඩා උපකරණයක් (probe එකක් – හරියට පොඩි මයික් එකක් වගේ) මේ ජෙල් එක මත තබා එහා මෙහා ගෙන යනවා.
එවිට එසැණින්ම ඔබේ ශරීරය ඇතුළේ පින්තූර ළඟ තියෙන ටීවී තිරයෙන් ඔබටත් බලාගන්න පුළුවන්. 
සාරාංශය 
අල්ට්රාසවුන්ඩ් ස්කෑන් කියන්නේ වෛද්යවරුන්ට ඔබේ ශරීරය ඇතුළේ සිදුවන දේ බලාගන්න තියෙන ඉතාමත් වටිනා, ආරක්ෂිත සහ වේදනාවක් නැති “මැජික් ඇසක්” වගේ මෙවලමක්
උපුටා ගැනීම : Lung Doctor ෆේස්බුක් පිටුව
