ඓතිහාසික සබඳතාවේ නො මැකෙන සලකුණ: වසර 1700ක් පැරණි නාගර්ජුනකොණ්ඩයේ සිංහල විහාරය

ඉන්දියාවේ ආන්ධ්‍රා ප්‍රදේශ් සහ තෙලන්ගානා මායිමේ පිහිටි නාගර්ජුනසාගර් ජලාශයේ ජල මට්ටම අඩුවීමත් සමඟ, මීට වසර 1700කට පෙර ලාංකීය භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා ඉදිවූ “සිංහල විහාරයේ” (Sinhala Vihara) නටබුන් යළිත් පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ අවධානයට ලක්ව තිබේ.

H. Sarkar සහ B.N. Misra විසින් සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තා ඇසුරින් මෙම විහාරයේ වැදගත්කම මෙසේ පෙළගැස්විය හැකිය:

චූල-ධම්මගිරි (Site 43) ආරාම සංකීර්ණය මෙම සිංහල විහාරය නාගර්ජුනකොණ්ඩ නිම්නයේ මධ්‍යම ප්‍රදේශයේ පිහිටි “චූල-ධම්මගිරි” නම් උස් භූමියක පිහිටා තිබුණි. මුලින්ම සිව්-පියැසි ආරාමයකින් (Four-winged monastery) සමන්විත වූ මෙයට පසුකාලීන ව බුදු මැදුරක් සහ අර්ධ වෘත්තාකාර ස්තූප පූජාසනයක් එක් කරන ලදී.

බෝධිසිරි උපාසිකාවගේ ශිලා ලේඛනය මෙම විහාරය පිළිබඳ ඇති වැදගත් ම ලිඛිත සාක්ෂිය වන්නේ ක්‍රි.ව. 3 වැනි සියවසේ දී වීරපුරුෂදත්ත රජුගේ (Virapurushadatta) 14 වැනි රාජ්‍ය වර්ෂයේ දී පිහිටු වන ලද පුවරු ලිපියයි. ‘ගෝවගාම’ ප්‍රදේශයේ විසූ බෝධිසිරි නම් උපාසිකාව විසින් ලක්දිව සිට වැඩ ම කළ භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා මෙහි අර්ධ වෘත්තාකාර ස්තූප-පූජාසනයක් කරවා පූජා කළ බව එහි සඳහන් වේ.

මහා විහාරීය සබඳතාව සහ ධර්ම ප්‍රචාරය

• මෙහි ඇති බුදු පාද පුවරු ලිපියකට (Foot-print slab) අනුව, මෙම ආරාමය අනුරාධපුර මහා විහාරයට අයත් විභජ්ජවාදී සහ ථේරවාදී ගුරුවරුන් උදෙසා වෙන් ව තිබුණි.
• කාශ්මීරය, ගාන්ධාරය, චීනය (Cina), යවන සහ තම්බපණ්ණි දීපය (ශ්‍රී ලංකාව) වැනි දේශයන්හි බුදු දහම ප්‍රචලිත කිරීමට මුල් වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා මෙම විහාරයේ වාසය කළහ.

වාස්තු විද්‍යාත්මක විශේෂතා

• බෝධිඝර සම්ප්‍රදාය: ඉන්දියානු බෞද්ධ වාස්තු විද්‍යාවේ ස්තූපයට ප්‍රමුඛත් වය ලැබුණ ද, මෙම විහාරයේ ලක්දිවට ආවේණික බෝධි වෘක්ෂය වටා ඉදි වන “බෝධිඝර” (Bodhi-rukha-pasada) සංකල්පය දක්න ට ලැබීම සුවිශේෂී වේ.
• බුද්ධ පාද වන්දනාව: විහාර දොරටුව අසල තිබී මනරම් ලෙස කැටයම් කරන ලද බුදු පාද පුවරු (Buddhapada slabs) හමු වී ඇති අතර, මෙය අනුරාධපුර යුගයේ මුල්කාලීන ලක්ෂණ සිහිපත් කරයි.

1960 දශකයේ දී ජලාශයට යට වීමට පෙර මෙහි තිබූ ස්මාරක රැසක් වර්තමාන නාගර්ජුනකොණ්ඩ දූපත මත ප්‍රතිස්ථාපනය කර ඇති අතර, වර්තමානයේ පවා ජල මට්ටම පහත යන විට අතීත උරුමයේ අක්මුල් නටබුන් ලෙස අපට දැක ගත හැකිය.

උපුටා ගැනීම: මුහුණු පොත

ඡායාරූපය – https://www.deccanchronicle.com/nation/current-affairs/180517/ap-government-neglects-the-island-museum-in-nagarjunakona.html