නිසල සඳමත ඇතිවන “චන්ද්‍ර කම්පන” (Moonquakes): අප නොදන්නා අභ්‍යන්තරයේ රහස!

අහස දෙස බලන විට අපට පෙනෙන්නේ ඉතාමත් සාමකාමී, වෙනස් නොවන සඳක් වුවත්, ඇත්තටම සඳ කියන්නේ අප සිතනවාට වඩා “සජීවී” වස්තුවක් බව ඔබ දන්නවාද?

මෑතකදී NASA ආයතනය විසින් වාර්තා කරන ලද දුර්ලභ ගණයේ චන්ද්‍ර කම්පනයක් (Moonquake) විද්‍යාඥයන්ගේ දැඩි අවධානයට ලක්ව තිබෙනවා. මෙය සඳෙහි නිසල පෘෂ්ඨය යට තවමත් සැඟවුණු ක්‍රියාවලීන් සිදුවන බවට ලැබුණු ප්‍රබල සාක්ෂියක්.

මොනවාද මේ “චන්ද්‍ර කම්පන”?

පෘථිවියේ සිදුවන භූමිකම්පා මෙන් නොව, මේවා ඉතා සියුම් වෙව්ලීම් වුවත්, ඒවායින් සඳෙහි අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය ගැන විශාල කතාවක් කියැවෙනවා:

• අභ්‍යන්තර ක්‍රියාකාරිත්වය: සඳෙහි අභ්‍යන්තරය තවමත් සක්‍රීය මට්ටමක පවතින බවත්, ගැඹුරු ස්ථරවල ඇති වන ආතතිය නිසා මෙම කම්පන හටගන්නා බවත් පර්යේෂකයන් පවසනවා.

• පරිණාමයේ සලකුණු: මෙම කම්පන විශ්ලේෂණය කිරීමෙන් සඳ නිර්මාණය වූ ආකාරය සහ වසර බිලියන ගණනක් තිස්සේ එය වෙනස් වූ ආකාරය තේරුම් ගත හැකියි.

• නිහඬ අභිරහස: සඳ මතුපිට අපට නිසලව පෙනුණත්, එහි අභ්‍යන්තරයේ පවතින මෙම “රිද්මය” විශ්වයේ ඇති අපූරු නිහඬ රහසක්.

විශ්වය සැමවිටම අපට පෙනෙනවාට වඩා ගැඹුරු සහ අභිරහස් දේවල් තබාගෙන සිටිනවා. මෙම කුඩා සෙලවීම අපට මතක් කර දෙන්නේ සොයාගැනීම් සැමවිටම විශාල හෝ ඝෝෂාකාරී නොවන බවයි. සමහර විට සැබෑ සත්‍යය පවතින්නේ ඉතා සියුම් චලනයන් තුළයි.

මූලාශ්‍ර (Sources):

• NASA Lunar Science Division

• Seismological Research Letters (Moonquake Studies)

• Lunar Reconnaissance Orbiter (LRO) Data insights

තවත් මෙවැනිම තොරතුරු දැනගන්න දැන්ම Facebook Page එක follow කරන්න,Like කරන්න,යාලුවන්ටත් දැනගන්න Share කරන්න

උපුටා ගැනීම : Sinha Ruu