වසර කිහිපයකට පසු සූර්යයාගෙන් ප්‍රබලතම සූර්ය ගිනිදැල් විමෝචනය වෙයි

සූර්යයා ප්‍රචණ්ඩකාරී සූර්ය කුණාටුවකට මුහුණ දෙමින් සිටින අතර, පසුගිය වසර 30 තුළ දක්නට ලැබුණු ප්‍රබලතම සූර්ය ගිනිදැල්වලින් (Solar Flares) එකක් මුදාහැර තිබේ.

තාරකා විද්‍යාව

සූර්යයා සුවිශේෂී දර්ශනයක් මවමින් සිටියි. පසුගිය ඉරිදා මෙම තාරකාව ප්‍රබල සහ දීප්තිමත් සූර්ය ගිනිදැල් කිහිපයක් මුදාහළ අතර, ඒ අතර දශක කිහිපයකින් දක්නට ලැබුණු බලවත්ම පිපිරීමක් ද විය.

අප නිතරම සිතන පරිදි සූර්යයා යනු නිශ්චලව බැබළෙන ගෝලයක් නොවේ. එහි මතුපිට සෑදී ඇත්තේ ඇඹරෙනු ලබන චුම්බක ක්ෂේත්‍ර මගින් එහා මෙහා විසිවෙන කැළඹිලි සහිත ප්ලාස්මාවන්ගෙනි. මෙම චුම්බක ක්ෂේත්‍ර එකිනෙක ගැටී කැඩී යන විට, විශාල ශක්ති ප්‍රමාණයක් සහ ආරෝපිත අංශු අභ්‍යවකාශයට මුදාහරියි – මෙය ‘සූර්ය ගිනිදැල්ලක්’ ලෙස හැඳින්වේ.

නාසා හි සූර්ය ගතික නිරීක්ෂණාගාරය (Solar Dynamics Laboratory) පෙබරවාරි 01 දින පෙරවරු 7:33 ට (EST වේලාවෙන්) එවැනි එක් පිපිරීමක් හඳුනාගත් අතර එය X-කාණ්ඩයේ (X-class) – එනම් වඩාත් දැඩි කාණ්ඩයේ – පිපිරීමක් ලෙස වර්ගීකරණය කළේය. එදාම රාත්‍රිය පුරා තවත් එවැනි X-කාණ්ඩයේ ගිනිදැල් තුනක් සහ කුඩා ප්‍රමාණයේ ක්‍රියාකාරකම් දුසිම් ගණනක් වාර්තා විය. නමුත් මෙහි උපරිම අවස්ථාව සනිටුහන් වූයේ පස්වරු 6:37 ට ය. ඒ සූර්යයා විසින් X8.1-කාණ්ඩයේ දැවැන්ත පිපිරීමක් සිදු කිරීමත් සමඟයි. SpaceWeatherLive.com වෙබ් අඩවියට අනුව, එය 2024 ඔක්තෝබර් මාසයෙන් පසු වාර්තා වූ දීප්තිමත්ම ගිනිදැල්ල වන අතර 1996 වසරෙන් පසු වාර්තා වූ බලවත්ම ගිනිදැල් 20 අතරට ද එක්වේ.

පිට කරන ලද ප්ලාස්මා ප්‍රමාණයෙන් වැඩි කොටසක් බ්‍රහස්පතින්දා වනවිට පෘථිවිය පසු කර යනු ඇතැයි තාරකා විද්‍යාඥයෝ අපේක්ෂා කරති. මෙහි කොටස් අපගේ වායුගෝලයේ ගැටීමෙන් උත්තර ධ්‍රැව ආලෝකය (Northern Lights) වැනි අතිශය අලංකාර ආකාශ දර්ශන නිර්මාණය වීමේ හැකියාවක් පවතී. ජාතික සාගර හා වායුගෝලීය පරිපාලනයේ (NOAA) අභ්‍යවකාශ කාලගුණ අනාවැකි මධ්‍යස්ථානය මෙම සූර්ය කලාපය ඉතා ඕනෑකමින් නිරීක්ෂණය කරන අතර ඉදිරියේදී තවත් මෙවැනි ක්‍රියාකාරකම් සිදු වනු ඇතැයි බලපොරොත්තු වේ.

මෙම මෑතකාලීන පිපිරීම් මාලාව සූර්යයාගේ අසාමාන්‍ය ලෙස නොසන්සුන් කාල පරිච්ඡේදයක නවතම පියවරයි. සූර්ය ක්‍රියාකාරකම් වසර 11 ක කාලරාමුවක් තුළ වෙනස් වන අතර, සූර්යයා දැනට පවතින සූර්ය චක්‍රයේ උපරිම ලක්ෂ්‍යය පසු කර ඇති බව විශ්වාස කෙරුණද, එය ක්‍රමයෙන් නිශ්චල වන තෙක් තවදුරටත් මෙවැනි ප්‍රබල සූර්ය ගිනිදැල් ඇති විය හැකිය.

---

Scientific American සඟරාවට ජෝසෆ් හවුලට් විසින් ලියන ලද සහ ක්ලෙයාර් කැමරන් විසින් සංස්කරණය කරන ලද ලිපියකි

උපුටා ගැනීම : thathu

Image Caption :

2013 වසරේදී නාසා (NASA) ආයතනයේ සූර්ය ගතික නිරීක්ෂණාගාරය මගින් කැමරාවට හසු කරගත් X-කාණ්ඩයේ සූර්ය ගිනිදැල්ලක්. පසුගිය දින දෙක තුළ සූර්යයා මෙවැනි ගිනිදැල් හතරක් පිට කර ඇත. – NASA/SDO/GSFC