මිලියන 27ක් පැරණි ගිනිකන්දක හදවත

ඇමරිකාවේ අභිරහස් පාෂාණ කුළුණ – ෂිප්රොක් (Shiprock)

එක්සත් ජනපදයේ නිව් මෙක්සිකෝ ප්‍රාන්තයේ වයඹදිග කාන්තාර තැනිතලාව මධ්‍යයේ, අහස දෙසට සිරස්ව නැගී සිටින විශ්මයජනක පාෂාණ කුළුණක් දැකගත හැකිය. ෂිප්රොක් (Shiprock) ලෙස හැඳින්වෙන මෙම ස්වභාවික නිර්මාණය ලොව ප්‍රසිද්ධම භූ විද්‍යාත්මක ස්මාරකවලින් එකකි.

අද අප දකින මෙම අඳුරු පාෂාණ කුළුණ, මීට වසර මිලියන 27කට පමණ පෙර ක්‍රියාකාරී ගිනිකන්දක අභ්‍යන්තරයේ මැග්මා ඝනීභවනය වීමෙන් නිර්මාණය වූවකි. ගිනිකන්දේ ක්‍රියාකාරිත්වය අවසන් වූ පසු, එහි මැග්මා ගිනිකඳ තුළම සෙමින් සිසිල් වී දැඩි පාෂාණයක් බවට පත් විය.

ඉන් අනතුරුව, වසර මිලියන ගණනාවක් පුරා සුළඟ, වැසි සහ ස්වභාවික ඛාදන ක්‍රියාවලිය මගින් අවට තිබූ මෘදු පාෂාණ ක්‍රමයෙන් ගෙවී ගිය අතර, ඉතා දැඩි වූ මෙම ගිනිකඳු පාෂාණය පමණක් ඉතිරි විය. ඒ හේතුවෙන් අද අපට දැකගත හැක්කේ ගිනිකන්දේ අභ්‍යන්තර “හදවත” ලෙස සැලකිය හැකි පාෂාණ කුළුණයි.

විශේෂ කරුණු

මුහුදු මට්ටමේ සිට උස මීටර් 2,188 (අඩි 7,177) පමණ වේ.

මධ්‍යම පාෂාණ කුළුණ වටා විහිදී ඇති ඩයික් (Dike) ලෙස හඳුන්වන පාෂාණ බිත්ති කිලෝමීටර් 10කට වඩා දුරට පැතිරී ඇත.

මෙම ප්‍රදේශය නවාහෝ (Navajo) ජනතාවට අතිශයින් පූජනීය ස්ථානයකි. ඔවුන්ගේ ජනප්‍රවාදවලට අනුව, මෙය “පියාපත් ඇති විශාල පක්ෂියෙකු” භූමිය මත තැබූ පාෂාණයක් ලෙස සැලකේ.

1939 වසරේදී මෙය තරණය කළ පසු, නවාහෝ ජනතාවගේ ආගමික විශ්වාසවලට ගරු කිරීම සඳහා එහි කඳු නැගීම දැඩි ලෙස සීමා කර ඇත.

භූ විද්‍යාවේ අපූරු සාක්ෂියක්

ෂිප්රොක් යනු ගිනිකඳු ගෙලක් (Volcanic Neck) ලෙස හඳුන්වන භූ විද්‍යාත්මක නිර්මාණයකි. එහි වටා දිගින් දිගටම විහිදෙන සිරස් පාෂාණ බිත්ති ඩයික් (Dike / Dyke) ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, ඒවා මැග්මා පෘථිවියේ ඉරිතැලීම් තුළට ගලා ගොස් ඝනීභවනය වීමෙන් නිර්මාණය වී ඇත.

ඔබ දැන සිටියාද?

අද අප දකින ෂිප්රොක් පාෂාණය, සැබවින්ම ගිනිකන්දක් නොව, වසර මිලියන 27කට පෙර පැවති ගිනිකන්දක අභ්‍යන්තරයේ ඉතිරි වූ දැඩි පාෂාණ හරයයි.

මූලාශ්‍ර

U.S. Geological Survey (USGS) – Shiprock හි භූ විද්‍යාව සහ ගිනිකඳු සම්භවය.

National Park Service (NPS) – ඇමරිකාවේ ගිනිකඳු භූ රූප පිළිබඳ තොරතුරු.

Encyclopaedia Britannica – Shiprock හා volcanic neck පිළිබඳ විස්තර.

New Mexico Bureau of Geology and Mineral Resources – Shiprock සහ ඩයික් (Dike) නිර්මාණය පිළිබඳ භූ විද්‍යාත්මක තොරතුරු.

Navajo Nation – ෂිප්රොක්ගේ සංස්කෘතික හා ආගමික වැදගත්කම පිළිබඳ තොරතුරු.

විශ්වාසදායක මූලාශ්‍ර සහ භූ විද්‍යාත්මක තොරතුරු ඇසුරිනි.

උපුටා ගැනීම : අපි නොදුටු ලෝකය Api Nodutu Lokaya