ඇස්

 ඇසේ කළු කොටසේ හැඩය… සත්වයාගේ ජීවිතය ගැන කියන රහසක්!

අපි සතෙකුගේ ඇස් දිහා බලනකොට සාමාන්‍යයෙන් දකින්නේ එහි වර්ණය විතරයි.
නමුත් Pupil (ඇසේ මැද ඇති ආලෝකය ඇතුළු වන විවරය) දිහා බැලුවොත්, ඒ සත්වයාගේ ජීවන රටාව ගැන අපූරු ඉඟියක් ලබාගන්න පුළුවන්. 

 තිරස් Pupil — Horizontal Pupil

 එළුවන්, බැටළුවන් සහ අශ්වයන් වැනි බොහෝ ගොදුරු විය හැකි ශාකභක්ෂක සතුන් තුළ තිරස්ව දිගහැරුණු pupil දකින්න ලැබෙනවා.
මෙවැනි pupil හැඩයක් ඔවුන්ට පුළුල් තිරස් දෘශ්‍ය ක්ෂේත්‍රයක් (Wide Horizontal Field of View) ලබාදීමට උපකාරී වෙනවා.
එයින් සත්වයාට තමන්ගේ දෙපසින් සහ පසුපසින් පැමිණිය හැකි විලෝපිකයන් ගැන ඉක්මනින් අවධානය යොමු කරන්නත්, ඉදිරියේ ඇති අසමාන භූමිය හොඳින් නිරීක්ෂණය කරමින් වේගයෙන් ගමන් කරන්නත් වාසියක් ලැබෙනවා.
PubMed Central (PMC)

 සිරස් Pupil — Vertical / Slit Pupil

 බළලුන් වැනි සමහර සැඟවී සිට ගොදුරු අල්ලන විලෝපිකයන් (Ambush Predators) තුළ සිරස්ව දිගහැරුණු pupil දකින්න ලැබෙනවා.
මෙම pupil හැඩය Depth Perception (දුර සහ ගැඹුර හඳුනාගැනීම) සඳහා ප්‍රයෝජනවත් වන optical properties ලබාදිය හැකියි.
විශේෂයෙන්ම බළලා වගේ ඉදිරියට යොමු වූ ඇස් ඇති සතුන්ට, ගොදුර කොපමණ දුරකින්ද කියලා නිවැරදිව තක්සේරු කිරීම දඩයම් කිරීමේදී ඉතා වැදගත්. �
PubMed Central (PMC)

 තවත් අපූරු දෙයක්…
බළලුන්ගේ pupil එක අඳුරේදී විශාල හා වටකුරු වීමටත්, ආලෝකය වැඩි වූ විට සිරස් සිදුරක් වගේ ඉතා පටු වීමටත් හැකියි.
මේ වෙනස්වීම මගින් ඇසට ඇතුළු වන ආලෝක ප්‍රමාණය පාලනය කිරීමට උපකාරී වෙනවා. බළලුන්ගේ Tapetum lucidum (රාත්‍රියේදී ඇස් දිලිසීමට දායක වන retina පිටුපස ඇති ආලෝක පරාවර්තක ස්ථරය) නිසා අඩු ආලෝකයේදී ඔවුන්ගේ දෘශ්‍ය සංවේදීතාව තවත් වැඩි වෙනවා. �
PubMed Central (PMC)

 මේ හැඩයන් අහම්බයක්ද?
නැහැ. 

විවිධ සතුන්ගේ pupil හැඩය ඔවුන්ගේ Ecological Niche (පාරිසරික ජීවන භූමිකාව), දඩයම් කරන ආකාරය සහ ක්‍රියාශීලී වන වේලාව සමඟ සම්බන්ධ වී ඇති බව පර්යේෂණවලින් පෙනී යනවා.

 තිරස් pupil → බොහෝවිට ගොදුරු සතුන් + පුළුල් තිරස් දෘශ්‍ය පරාසය

 සිරස් pupil → බොහෝවිට සැඟවී දඩයම් කරන විලෝපිකයන් + දුර තක්සේරු කිරීමේ වාසි

 වටකුරු pupil → වෙනත් දඩයම් හා ක්‍රියාකාරී රටාවන් සමඟ සම්බන්ධ විය හැකියි. �
PubMed Central (PMC)

 නමුත් මෙය “තිරස් pupil තියෙන සෑම සතෙක්ම ගොදුරක්, සිරස් pupil තියෙන සෑම සතෙක්ම විලෝපිකයෙක්” කියන නීතියක් නෙමෙයි. සොබාදහමේ exceptions තියෙනවා, ඒ නිසා මෙය evolutionary pattern එකක් ලෙස තේරුම් ගැනීම වඩා නිවැරදියි.
PubMed Central

 සත්වයෙකුගේ ඇස් කියන්නේ දැකීමට පමණක් නොවෙයි… එය ජීවත් වන ලෝකයට ගැළපුණු පරිණාමීය අනුවර්තනයක අපූරු සලකුණක්. 

ඔයාගේ පූසාගේ ඇස්වල pupil එක සිරස්ව තියෙනවද?

Nature – ස්වභාවධර්මය