මුහුදු මතුපිට සැඟවුණු රූමතියෝ… ඒත් පරිස්සමෙන්! ඔබ නොදන්න ජෙලිෆිෂ් රහස්

​අපේ රටේ සුන්දර වෙරළ තීරයන් දිගේ ඇවිද යනකොට වැල්ලට ගොඩගැහුණු, වීදුරු වගේ පෙනෙන පුදුමාකාර සතුන් ඔබ දැක ඇති. සමහරු මෙයාලව ස්පර්ශ කරලා සෙල්ලම් කරන්නත් උත්සාහ කරනවා. ඒත් ඔබ දන්නවද, මේ පෙනුමෙන් හරිම ආකර්ෂණීය වුණත් මේ අහිංසක පෙනුම පිටුපස සැඟවුණු මාරාන්තික විෂක් තියෙන්න පුළුවන් කියලා?

අද අපි කතා කරමු මේ පුදුම සහගත මුහුදු ජීවියා ගැන සහ ලෝකයේ ඉන්න භයානක වගේම විස්මිත ජෙලිෆිෂ් විශේෂ කිහිපයක් ගැන!

​ ඇත්තටම කවුද මේ ජෙලිෆිෂ් කියන්නේ

විද්‍යාත්මක පසුබිම: ජෙලිෆිෂ් කියන්නේ Cnidaria කියන පුරාණ සත්ත්ව කාණ්ඩයට අයත්, ශරීරයෙන් වැඩි කොටසක් ජලයෙන් (සියයට 95ක් පමණ) සමන්විත මෘදු ශරීරයක් සහ දිගු තන්තු (tentacles) තියෙන මුහුදු ජීවියෙක්.

​විශේෂ ලක්ෂණ: පුදුමේ කියන්නේ මේ සත්ත්වයන්ට මොළයක්, හෘදයක්, අස්ථි පද්ධතියක් වගේම ලේ සංසරණ පද්ධතියක්වත් නැහැ! ඒ වුණත් පරිසරයට හැඩගැහෙමින් පෘථිවියේ ජීවත් වෙන පුදුමාකාර පැරණි ජීවියෙක් විදිහට මෙයාලව හඳුන්වන්න පුළුවන්.

දෂ්ට කිරීමේ ක්‍රමවේදය: ඔවුන්ගේ දිගු තන්තු මත දෂ්ට කිරීම සඳහා විශේෂිත සෛල (nematocysts) තියෙනවා. ආහාර අල්ලා ගන්න සහ අනතුරුවලින් බේරෙන්න ඔවුන් පාවිච්චි කරන්නේ මේ අගනා ආයුධයයි

​ ලෝකයේ ඉන්න පුදුමාකාර සහ ප්‍රසිද්ධම ජෙලිෆිෂ් වර්ග

​1. Lion’s Mane Jellyfish (සිංහ කේසර ජෙලිෆිෂ්

වාසභූමිය: උතුරු අත්ලාන්තික් සහ ආක්ටික් මුහුදු කලාප.

​විශේෂත්වය: ලෝකයේ ඉන්න විශාලතම ජෙලිෆිෂ් විශේෂය මෙයයි. සමහර සතුන්ගේ තන්තු මීටර් 30කටත් වඩා (බස් රථ දෙකකට වඩා දිගට) වැඩුන අවස්ථා වාර්තා වෙලා තියෙනවා!

​2. Moon Jellyfish (චන්ද්‍ර ජෙලිෆිෂ්)

​වාසභූමිය: ලෝකයේ බොහෝ උණුසුම් සහ සීතල මුහුදුවල.

​විශේෂත්වය: සම්පූර්ණයෙන්ම වීදුරු වගේ පෙනෙන, පැහැදිලි ශරීරයක් තියෙනවා. සාමාන්‍යයෙන් මිනිසුන්ට ලොකු උවදුරක් නොවන නිසා වෙරළ ආසන්නයේ බහුලව දකින්න පුළුවන්.

3. Box Jellyfish (කොටු හැඩැති ජෙලිෆිෂ්)

​වාසභූමිය: ඕස්ට්‍රේලියාව සහ ඉන්දු-පැසිෆික් සාගර කලාපය.

​විශේෂත්වය: ලෝකයේ වඩාත්ම විෂ සහිත සහ භයානකම ජෙලිෆිෂ් වර්ගය මෙයයි. මෙයාගේ දෂ්ට කිරීමකට ලක්වුණොත් තත්පර කිහිපයක් ඇතුළත දැඩි වේදනාවක් ඇති වෙලා මිනිස් ජීවිතයක් වුණත් නැති වී යන්න පුළුවන්!

4. Portuguese Man o’ War / Blue Bottle (බ්ලූ බොට්‌ටු)

​වාසභූමිය: අත්ලාන්තික්, ඉන්දීය සහ පැසිෆික් සාගර.

​විශේෂත්වය: මෙය සැබෑ ජෙලිෆිෂ් කෙනෙක් නොවෙයි! එකට එකතු වෙලා ජීවත් වෙන විශේෂිත ජීවීන්ගේ ජනපදයක් (Siphonophore). දකුණු ආසියාතික මුහුදු වෙරළටත් මේ අය ხშირად ගොඩගහනවා. මෙයාගේ නිල් පාට බුබුළ වගේ පෙනුමට රැවටිලා අල්ලන්න ගියොත් නම් හරිම වේදනාකාරී අත්දැකීමකට මුහුණ දෙන්න වෙයි.

​5. Crystal Jellyfish (ස්ඵটিক ජෙලිෆිෂ්)

​වාසභූමිය: උතුරු පැසිෆික් සාගරය.

​විශේෂත්වය: මුළුමනින්ම විනිවිද පෙනෙන සිරුරක් තියෙන, අඳුරේ දී ලස්සන ආලෝකයක් විමෝචනය කරන ජීවියෙක්. විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී ජාන තාක්ෂණය දියුණු කරගන්න මේ සතාගෙන් ලොකු උදව්වක් ලැබිලා තියෙනවා.

6. Fried Egg Jellyfish (බැදපු බිත්තර ජෙලිෆිෂ්)

​වාසභූමිය: මධ්‍යධරණී මුහුද සහ අත්ලාන්තික් සාගරය.

​විශේෂත්වය: මෙයාගේ බාහිර පෙනුම හරියට තෙල් තාච්චියක බැදපු බිත්තරයක් වගේමයි! මැද තියෙන කහ පාට ගෝලාකාර කොටස නිසා මේ අපූරු නම ලැබී තියෙනවා.

7. Immortal Jellyfish (අමරණීය ජෙලිෆිෂ් – Turritopsis dohrnii)

​වාසභූමිය: ලෝකයේ උණුසුම් සහ සෞම්‍ය මුහුදු කලාප.

​විශේෂත්වය: නමින්ම කියනවා වගේ ස්වභාවධර්මයේ මරණයෙන් බේරෙන්න පුළුවන් එකම සතා මෙයා වෙන්න පුළුවන්! අන්තරායකට මුහුණ දුන්නම හෝ வயසට ගියාම, තමන්ගේ ජීවිත චක්‍රය ආපසු හරවලා නැවතත් ළදරු අවධියට (polyps) යන්න මේ පුදුමාකාර ජීවියාට පුළුවන්. ඒ කියන්නේ මේ සතාට ස්වභාවික මරණයක් නැහැ!

​ ඔබ නොදත් පුදුම සහගත කරුණු ටිකක්…

​ඩයිනෝසෝරයන්ටත් වඩා පැරණියි: අද ලෝකයේ ඉන්න ඩයිනෝසෝරයන් හෝ වෙනත් දැවැන්ත සතුන් බිහි වෙන්නටත් මීට වසර මිලියන 500කට වඩා ඈත අතීතයේ ඉඳන් මේ ජෙලිෆිෂ්ලා මුහුදේ වැජඹෙනවා කියන්නේ විශ්වාස කරන්න පුළුවන්ද?

​ආහාර දාමයේ ප්‍රධානියෙක්: මුහුදු කැස්බෑවන්ගේ ප්‍රියතම ආහාරයක් වෙන්නේ මේ ජෙලිෆිෂ්ලා. විශේෂයෙන්ම දැවැන්ත ලෙදර්බැක් (Leatherback) කැස්බෑවන් මෙයාලව බහුලව ආහාරයට ගන්නවා.

​සාගරයේ ලස්සනම උගුල: පෙනුමෙන් හරිම චාම් සහ මනස්කාන්ත වුණත්, මේ සමහර සතුන්ගේ විෂ රසායන මිනිස් සිරුරට ඉතාම අහිතකරයි.

​ ආරක්ෂා වන්නේ කෙසේද?

​මුහුදු වෙරළක සංචාරය කරනකොට හෝ කිමිදෙනකොට ජෙලිෆිෂ් කෙනෙක් දැක්කොත්, හොඳින් හඳුනනවා මිසක් කිසිම විටක නිරුවත් අතින් ඔවුන්ව ස්පර්ශ කරන්න යන්න එපා! සමහර වෙලාවට වෙරළට ගොඩගැහුණු මළ සිරුරක් වුණත් පැය ගණනක් යනකම් දෂ්ට කිරීමේ හැකියාව රඳවා තබා ගන්න පුළුවන්.

​ප්‍රවේශම් වෙන්න… මුහුදේ සුන්දරත්වය විඳින්න වගේම ඔබේ ආරක්ෂාවත් තහවුරු කරගන්න එක හැම විටම වැදගත්!

සමුද්‍ර ජීව විද්‍යාව පිළිබඳ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ, NOAA (National Oceanic and Atmospheric Administration), Smithsonian Ocean, Monterey Bay Aquarium, Australian Museum සහ IUCN ඇතුළු විශ්වාසනීය විද්‍යාත්මක හා සංරක්ෂණ මූලාශ්‍ර ඇසුරිනි.

උපුටා ගැනීම :අපි නොදුටු ලෝකය Api Nodutu Lokaya