පෙනහළු වලට වැළඳෙන දිලීර රෝග (Fungal Diseases) සහ විශේෂයෙන්ම “ඇස්පජිලෝසිස්” (Aspergillosis) තත්ත්වය පිළිබඳව සරලව දැනුවත් වෙමු.

පෙනහළු වල දිලීර රෝග පිළිබඳ මූලික අදහස (Broader Idea about Fungal Lung Diseases)

අපේ අවට පරිසරයේ, පසෙහි, දිරාපත් වන කොළ රොඩු වල සහ වාතයේ විවිධ වර්ගයේ දිලීර (පුස් වර්ග) බීජාණු ඕනෑ තරම් පාවෙමින් තියෙනවා. අපි හුස්ම ගන්න සෑම මොහොතකම මේවා අපේ පෙනහළු වලට ඇතුල් වෙන්න පුළුවන්.

සාමාන්‍යයෙන්, හොඳ ප්‍රතිශක්තියක් තියෙන නිරෝගී කෙනෙක්ට මේකෙන් කිසිම ප්‍රශ්නයක් වෙන්නේ නැහැ. මොකද අපේ ශරීරයේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියට පුළුවන් මේ ඇතුල් වෙන පුස් බීජාණු වහාම විනාශ කරලා දාන්න.

ඒත්, යම් කෙනෙක්ගේ ප්‍රතිශක්තිය යම් රෝගයක් නිසා හෝ ගන්නා ඖෂධ නිසා දුර්වල වෙලා නම්, එහෙම නැත්නම් කලින් හැදුණු රෝගයක් නිසා පෙනහළු දුර්වල වෙලා නම්, මේ දිලීර පෙනහළු ඇතුලේ පැලපදියම් වෙලා වැඩෙන්න පටන් ගන්න පුළුවන්. මේක හරියට හොඳට නඩත්තු කරපු නැති තෙතමනය සහිත ගෙදරක බිත්ති වල පුස් බඳිනවා වගේ වැඩක්.

ඇස්පජිලෝසිස් (Aspergillosis) යනු කුමක්ද? (Focusing on Aspergillosis)

අපි අද විශේෂයෙන් කතා කරන්නේ “ඇස්පජිලෝසිස්” ගැනයි. මේ රෝගය හැදෙන්නේ “ඇස්පජිලස්” (Aspergillus) කියන ඉතාම සුලභ දිලීර වර්ගය නිසයි. ගෙදර දූවිලි වල, පරණ පොත් පත්තර අස්සේ, කුණු ගොඩවල් වල, තෙත බිත්ති වල මේක බහුලව තියෙන්න පුළුවන්.

මේ දිලීරය ශරීරයට ඇතුල් වුනාම ඇතිවන බලපෑම පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට වෙනස් වෙනවා. ඒ අනුව මේ රෝගය ප්‍රධාන ආකාර 3 කට දකින්න පුළුවන්. අපි ඒ ගැන සරල උදාහරණ එක්ක බලමු.

ඇස්පජිලෝසිස් රෝගයේ විවිධ අවස්ථා (Full Spectrum of Aspergillosis)

1. ආසාත්මිකතාවය නිසා ඇතිවන තත්ත්වය (Allergic Reaction / ABPA):

මේක හරියට දරුණු ඇදුම (Asthma) රෝගය වගේමයි. මෙතනදී වෙන්නේ දිලීරය පෙනහළු පටක විනාශ කරන එක නෙවෙයි. හුස්ම මාර්ගයට ඇතුල් වෙන දිලීර බීජාණු වලට විරුද්ධව අපේ ඇඟ අනවශ්‍ය විදියට දැඩි ලෙස ප්‍රතික්‍රියා කරන එකයි. (උදාහරණයක් ලෙස: සමහරුන්ට දූවිලි ටිකක් වැදුනම එක දිගට කිවිසුම් යන්නේ, පපුව හිර වෙන්නේ, අන්න ඒ වගේ).

කාටද වැඩිපුර හැදෙන්නේ?: දැනටමත් ඇදුම රෝගය හෝ Cystic Fibrosis වැනි රෝග තියෙන අයට.

ලක්ෂණ: පපුවේ හතිය (Wheezing), මහන්සිය, කැස්ස, සමහර විට උණ.

2. පෙනහළු කුහර තුළ දිලීර ගුලි සෑදීම (Aspergilloma / “Fungus Ball”):

හිතන්න ඔබේ පෙනහළුවේ කලින් හැදුණු රෝගයක් නිසා ඉතුරු වුණු ලොකු හිඩැසක් (කුහරයක්) තියෙනවා කියලා. (උදාහරණයකට: කලින් ක්ෂය රෝගය – TB හැදිලා හොඳ වුනාට පස්සේ සමහර අයගේ පෙනහළුවේ මෙහෙම කුහර ඉතුරු වෙනවා. මේක හරියට තාප්පෙක තියෙන පරණ බෙනයක් වගේ).

මේ “ඇස්පජිලස්” දිලීරය අර හිඩැස ඇතුලට රිංගලා, එතන පදිංචි වෙලා, නූල් බෝලයක් වගේ ලොකු දිලීර ගුලියක් හදාගන්නවා.

ලක්ෂණ: ගොඩක් කාලයක් තියෙන කැස්ස, බර අඩු වීම, මහන්සිය. වැදගත්ම සහ භයානකම ලක්ෂණය තමයි මේ දිලීර බෝලය නිසා රුධිර නාල වලට හානි වෙලා කැස්ස සමඟ ලේ පිටවීම (Coughing up blood).

3. පෙනහළු පටක ආක්‍රමණය කිරීම (Invasive Aspergillosis):

මේක තමයි මේ රෝගයේ භයානකම අවස්ථාව. ප්‍රතිශක්තිය ඉතාමත්ම දුර්වල අයට තමයි මේක හැදෙන්නේ.

මෙතනදී වෙන්නේ අර දිලීරය පෙනහළුවේ ආරක්ෂිත බිත්ති කඩාගෙන පටක ඇතුලටම ගිහින්, එතනින් ලේ නහර වලටත් ඇතුල් වෙලා ශරීරය පුරාම පැතිරෙන එකයි. (උදාහරණයක්: හතුරෙක් බලකොටුවේ තාප්ප කඩාගෙන ඇතුලට ඇවිත් මුළු නගරයම ආක්‍රමණය කරනවා වගේ).

කාටද හැදෙන්නේ?: පිළිකා රෝග සඳහා ප්‍රබල ඖෂධ (Chemotherapy) ගන්නා අය, ඉන්ද්‍රිය බද්ධ කළ අය, දැඩි ලෙස ප්‍රතිශක්තිය අඩු වූ අය.

ලක්ෂණ: තද උණ, පපුවේ කැක්කුම, හුස්ම ගැනීමේ දැඩි අපහසුව, කැස්ස සමඟ ලේ යාම. මේක වහාම රෝහල් ගත විය යුතු හදිසි තත්ත්වයක්.

කෙටියෙන් කියනවා නම්, සාමාන්‍ය නිරෝගී අයට මේ ගැන අනවශ්‍ය බියක් ඇති කරගන්න ඕනේ නැහැ. ඒත් ඔබට දීර්ඝකාලීන ස්වසන රෝග, දියවැඩියාව හෝ ප්‍රතිශක්තිය දුර්වල වෙන වෙනත් රෝග තියෙනවා නම්, ඔබේ පෙනහළු සෞඛ්‍ය ගැන වැඩි අවධානයක් යොමු කරන්න

උපුටා ගැනීම : Lung Doctor ෆේස්බුක් පිටුව