එකම රාත්‍රියකදී මුළු ගමකම මිනිස්සුන්ව “නිහඬවම” මරාදැමූ බියකරු විපත!

Lake Nyos Disaster – 1986

“කිසිම සද්දයක් නෑ… භූමිකම්පාවක් නෑ… අඩුම තරමේ එක ලේ බින්දුවක්වත් හැලුනේ නෑ… හැබැයි එකම එක රාත්‍රියකදී, පැය කිහිපයක් ඇතුළත මිනිස්සු 1,700කට වඩා වැඩි ගණනක් හිටපු තැන්වලම මියගියා!”

ඇහුවමත් ඇඟ කිලිපොලා යන මේ සිදුවීම වුණේ 1986 අගෝස්තු 21 වැනිදා අප්‍රිකාවේ කැමරූන් රාජ්‍යයේ පිහිටි “නයෝස් විල” (Lake Nyos) ආශ්‍රිත ගම්මානවලටයි.

අද අපි කියන්න යන්නේ ලෝක ඉතිහාසයම හොල්ලා තබපු, සොබාදහමේ අමුතුම ආකාරයක “නිහඬ ඝාතනයක්” ගැනයි!

එදා රාත්‍රියේ සිද්ධ වුණේ මොකක්ද?

නයෝස් කියන්නේ සාමාන්‍ය විලක් නෙවෙයි, නිද්‍රාශීලී ගිනිකන්දක් මුදුනේ හැදුණු විලක්. මේ විල පතුලේ වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ අධික පීඩනයක් යටතේ ලොකු ප්‍රමාණවලින් කාබන් ඩයොක්සයිඩ් (CO_2) වායුව එකතු වෙමින් තිබුණා.

1986 අගෝස්තු 21 වැනිදා රාත්‍රී 9:30ට විතර, විල ඇතුළත සිද්ධ වුණු නායයෑමක් හෝ කුඩා පිපිරීමක් නිසා මේ වැව පතුලේ තිබුණු වායුව එකපාරටම උඩට මතු වුණා. හරියට සෝඩා බෝතලයක් හොලවලා ඇරියා වගේ!

මීටර් 100ක් උසට: විෂ වායු සහ වතුර අහසට විසිවුණා.

ටොන් ලක්ෂ 3ක්: සිතාගත නොහැකි තරම් විශාල කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වලාකුළක් වැවෙන් එළියට පැන්නා.

කාබන් ඩයොක්සයිඩ් කියන්නේ වාතයට වඩා බර වායුවක්. ඒ නිසා මේ දැවැන්ත වලාකුළ අහසට යන්නේ නැතුව, කන්ද පාමුල තිබුණු ගම්මාන දෙසට පැයට කිලෝමීටර් 20-50ක විතර වේගයෙන් ගලාගෙන යන්න පටන් ගත්තා.

මරණයේ නිහඬ වලාකුළ

මේ විෂ වායුව ගම්මානවලට ඇතුළු වෙද්දී ගම්වැසියන් බහුතරයක් සිටියේ සුව නින්දේ. සාමාන්‍යයෙන් කාබන් ඩයොක්සයිඩ්වලට පැහැයක් හෝ සුවඳක් නැතත්, වැවෙන් පිටවුණු මේ අධික සාන්ද්‍රණයෙන් යුත් වායුව ආශ්වාස කරද්දී මිනිසුන්ගේ උගුරට සහ නාසයට දැඩි දැවිල්ලක් සහ ඇඹුල් රසක් දැනෙන්න ඇති බව විද්‍යාඥයන් පවසනවා.

වායු වලාකුළ නගරය වසාගන්නවාත් එක්කම පරිසරයේ තිබුණු ඔක්සිජන් ප්‍රතිශතය බිංදුවටම වැටුණා.

මිනිස්සු නින්දේදිම හුස්ම හිරවෙලා මියගියා.

සමහරු ඇඳෙන් බිමට බහිද්දීම සිහිය නැතිවී වැටුණා.

ගෙවල් ඇතුළේ පත්තු වෙමින් තිබුණු ලන්තෑරුම් සහ ගිනිමැල පවා ඔක්සිජන් නැති නිසා ක්ෂණිකව නිවී ගියා.

පසුදා උදෑසන දර්ශනය (The Ghost Town)

පසුදා උදෑසන අසල ගමක සිට පැමිණි පුද්ගලයෙකුට දැකගන්න ලැබුණේ ලෝකයේ වෙන කොහේවත් නොදැකපු බියකරු දර්ශනයක්. මුළු පළාතම සොහොන් පිට්ටනියක් වෙලා තිබුණා.

මිනිස්සු ඇඳන් උඩ, සාලයේ, පාරවල් අයිනේ වැටිලා මියගිහින්.

කිසිම සිරුරක තුවාලයක් හෝ ලේ බින්දුවක් තිබුණේ නැහැ.

මිනිස්සු 1,746 දෙනෙක් එකම රැයකින් ජීවිතක්ෂයට පත්වුණා.

ඒ විතරක් නෙවෙයි, ගවයන්, එළුවන්, කුරුල්ලන් ඇතුළු සතුන් 3,500කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් එකම තැන මියගිහින් සිටියා. වායු වලාකුළ ආපු වෙලාවේ ප්‍රදේශයේ සිටි මැස්සන්, මදුරුවන් පවා ඔක්සිජන් නැතුව ක්ෂණිකව වඳ වී ගොස් තිබුණා!

බේරුණේ ඉතාම සුළු පිරිසක් විතරයි. ඔවුන් පැවසුවේ තමන්ට සිහිය නැතිවීමට පෙර “කුණු වුණු බිත්තර” වැනි දැඩි දුර්ගන්ධයක් ආ බවයි (ඒ ගිනිකන්දෙන් පිටවුණු සල්ෆර් සහ හයිඩ්‍රජන් සල්ෆයිඩ් වායුවල සුවඳයි).

අද නයෝස් විල ආරක්ෂිතද?

මේ විපතෙන් පස්සේ විද්‍යාඥයෝ මැදිහත් වෙලා නැවත මෙවැනි දෙයක් නොවෙන්න පියවර ගත්තා. ඔවුන් වැව පතුලටම යන සුවිශේෂී බට (Degassing Pipes) පද්ධතියක් සවි කළා. ඒ හරහා වැව පතුලේ එකතු වෙන කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායුව නිරන්තරයෙන්ම උල්පතක් වගේ අහසට ආරක්ෂිතව මුදාහැරීමට සලස්වලා තියෙනවා.

සොබාදහම කියන්නේ කොයිතරම් සුන්දර වගේම, නොහිතන වෙලාවක කොයිතරම් බියකරු වෙන්න පුළුවන් දෙයක්ද කියන්න නයෝස් විල හොඳම උදාහරණයක්!

ඔයාලත් මේ වගේ අභිරහස් සහ නොදන්නා තොරතුරු දැනගන්න කැමතිනම් අපේ පිටුව Follow කරලා සෙට් වෙන්න! යාළුවන්ටත් බලන්න Share කරන්න.

උපුටා ගැනීම : Unknown Diary