ඒක නම් මරු අදහස

එළදෙනුන්ගේ පිටුපසට ඇස් ඇඳන්නේ බොට්ස්වානා වල සමහර ගොවීන් තම ගවයන්ගේ පසුපස කොටසේ කෘත්‍රිම ඇස් (artificial eyespots) පින්තාරු කරලා තියෙනවා.

ඒකට හේතුව?

සිංහයන් වගේ සැඟවී සිට පහර දෙන විලෝපිකයන්ගෙන් ගවයන් ආරක්ෂා කරගැනීමයි.

මෙය නිකම්ම ජනප්‍රවාදයක් නෙමෙයි. 2015–2018 අතර උතුරු Botswana ප්‍රදේශයේ ගවයන් 2,061ක් යොදාගෙන කළ පර්යේෂණයකදී මේ ක්‍රමය පරීක්ෂා කළා.

PubMed Central (PMC) +1

ඇස් දෙකක් දැක්කාම සිංහයා නවතිනවාද?

විද්‍යාඥයන්ගේ අදහස වන්නේ, සිංහයා ගවයෙකු පසුපසින් සැඟවී පහර දීමට ළං වන විට, ඒ ඇස් වගේ රටාව දැකීමෙන් “මාව දැකලා තියෙනවා” වගේ සංඥාවක් ලැබෙන්න පුළුවන් බවයි.

මෙය Detection hypothesis (විලෝපිකයාට තමන් හඳුනාගෙන ඇති බවක් පෙනීම) සමඟ සම්බන්ධයි.

නමුත් මෙය 100% තහවුරු වූ එකම mechanism එකක් නෙමෙයි. Conspicuousness hypothesis අනුව, ඇස් වගේ විශාල හා අසාමාන්‍ය රටාවක් සරලවම ගවයා වඩාත් කැපී පෙනෙන සත්වයෙකු බවට පත් කිරීමත් බලපෑ හැකියි.

PubMed +1

ප්‍රතිඵලය නම් පුදුමයි!

පර්යේෂණයේදී:

Eyespots දැමූ ගවයන් — 683ක්

ඒ අතරින් විලෝපිකයන් විසින් මරා දැමූ ගවයන් — 0ක්

Cross mark දැමූ ගවයන් 543කින් — 4ක්

කිසිම රටාවක් නොදැමූ ගවයන් 835කින් — 15ක්

මෙම ප්‍රතිඵල අනුව artificial eyespots දැමූ ගවයන්ට ambush predators ගෙන් බේරීමේ හැකියාව සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි වුණා. සිදුවීම් 19න් 18ක්ම සිංහයන්ට සම්බන්ධ වූ නිසා, ප්‍රතිඵලයේ ප්‍රධාන බලපෑම සිංහයන්ගෙන් පැමිණි බව පර්යේෂකයන් සඳහන් කරනවා.

PubMed Central (PMC) +1

මේකේ ලොකුම වටිනාකම…

මෙවැනි ක්‍රමයක් සාර්ථක නම් ගවයන්ගේ ජීවිත බේරාගැනීමටත්, සිංහයන් මරා දැමීමේ අවශ්‍යතාව අඩු කිරීමටත් උපකාර විය හැකියි. ඒ නිසා මෙය Human–Wildlife Conflict (මිනිසුන් හා වනජීවීන් අතර ගැටුම) අඩු කිරීමට භාවිත කළ හැකි සරල, අඩු වියදම් ක්‍රමයක් ලෙස පර්යේෂකයන් සලකා තිබෙනවා.

UNSW Sites +1

ඒ කියන්නේ… ගවයෙකුගේ පිටුපසට ඇඳපු ඇස් දෙකක්, සිංහයෙකුගේ දඩයම් තීරණයට බලපෑම් කරන්න පුළුවන්!

Nature – ස්වභාවධර්මය