මෙතෙක් පෘථිවියේ ජීවත් වුණු ලොකුම සතාව හොයාගත්තේ කෙනෙකුට එයාගේ බැටළුවෙක්ව නැති වුණු නිසයි.

2011 අවුරුද්දේ, ඔරේලියෝ හර්නාන්ඩෙස් (Aurelio Hernández) චුබුට් වල පැටගෝනියානු කාන්තාරයේ ගල් අතරේ එයාගේ නැතිවුණු බැටළුවාව හොය හොය හිටියා. ඒ වෙලාවේ එයා දැක්කා පොළොවෙන් උඩට මතු වෙලා තියෙන, ගලක් නෙවෙයි කියලා පේන අමුතු දෙයක්. එයා මේ ගැන ට්‍රෙලෙව් (Trelew) වල තියෙන එජිඩියෝ ෆෙරුග්ලියෝ කෞතුකාගාරයට දැනුම් දුන්නා. ඊට පස්සේ පාෂාණධාතු විද්‍යාඥයින් එතනට ආවා. කැනීම් ඉවර වෙනකොට, එයාලා කවුරුවත් කලින් දැකලා නැති ජාතියක සත්තු හත් දෙනෙකුට අයිති ඇටකටු 220 කට වඩා ගොඩට අරගෙන තිබුණා.

මේ සතාගේ කලවා ඇටේ (femur) දිග මීටර් 2.4 ක් වුණා. ඒක තමයි ගොඩබිම ජීවත් වුණු සතෙකුගේ මෙතෙක් හොයාගත්ත ලොකුම ඇටකටුව. මේ සම්පූර්ණ ඩයිනසෝරයා මීටර් 37 ක් දිගයි, ඒ වගේම බර ටොන් 70 ක් විතර වෙනවා. ඒ කියන්නේ හරියට වැඩිහිටි අප්‍රිකානු අලි දහ දෙනෙකුගේ බරට සමානයි. මේ සතාට ‘පැටගෝටයිටන් මයෝරම්’ (Patagotitan mayorum) කියන විද්‍යාත්මක නම දැම්මේ, අවුරුදු මිලියන 101 කට කලින් ඌ ජීවත් වුණු පැටගෝනියාවටත්, මේ ඇටකටු හොයාගත්ත ගොවිපළේ අයිතිකාරයෝ වුණු ‘මයෝ’ (Mayo) පවුලටත් ගෞරවයක් විදිහටයි.

2016 ජනවාරි මාසේ විකාශය වුණු Attenborough and the Giant Dinosaur කියන BBC වාර්තා වැඩසටහන වෙනුවෙන්, ඒ වෙද්දී වයස අවුරුදු 89 ක් වුණු සර් ඩේවිඩ් ඇටන්බරෝ ආර්ජන්ටිනාවට ගියා. මේ වැඩසටහනේ ගොඩක් අය දැකපු ප්‍රසිද්ධම පින්තූරවල පේන්න තියෙන්නේ එයා අර පැටගෝටයිටන්ගේ කලවා ඇටේ ළඟින් හාන්සි වෙලා ඉන්න විදිහ. එයාගේ ඔලුව ඇටේ උඩ කෙළවරේ තිබුණත්, කකුල් දෙක යට කෙළවරටවත් ළං වෙන්නේ නැහැ. ඒ කියන්නේ ඒ ඇටේ එයාගේ උසටත් වඩා ගොඩක් දිගයි.

විද්‍යාඥයින්ට පැටගෝටයිටන් ගැන මේ තරම් පුදුම හිතෙන්නේ උගේ සයිස් එක නිසාම නෙවෙයි, මේ වගේ ලොකු ප්‍රශ්නයක් ඒකෙන් මතු වෙන නිසයි: කොහොමද ගොඩබිම සතෙක් තමන්ගේම ඇඟේ බරින් පරවෙලා (crush) යන්නේ නැතුව මේ තරම් ලොකුවට හැදෙන්නේ?

පැටගෝටයිටන්ගේ ඇටකටු ගැන කරපු අධ්‍යයනවලින් හොයාගත්තා, උගේ කොඳු ඇට පෙළේ සහ ගාත්‍රා වල බර බෙදිලා යන විදිහේ විශේෂ හැඩගැසීම් (adaptations) තිබිලා තියෙනවා කියලා. මේ වගේ සයිස් එකක ක්ෂීරපායී සතෙකුට නම් ඒක කවදාවත් කරන්න බැරි දෙයක්. උගේ ඇටසැකිල්ල කියන්නේ පරිණාමය විසින් අවුරුදු මිලියන සීයක් තිස්සේ සම්පූර්ණ කරපු ජෛව විද්‍යාත්මක ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ අපූරු නිර්මාණයක්. හැබැයි ඌ කිසිම කෙලින්ම පැවතෙන පරම්පරාවක් ඉතුරු කරන්නේ නැතුවම ලෝකෙන් තුරන් වෙලා ගියා.

නැවත එකලස් කරපු මේ ඇටසැකිල්ල දැන් නිව්යෝර්ක් වල තියෙන ඇමරිකානු ස්වභාවික ඉතිහාස කෞතුකාගාරයේ (American Museum of Natural History) ප්‍රදර්ශනයට තියලා තියෙනවා. ඒක කොච්චර ලොකුද කියනවා නම්, ඒක තියලා තියෙන කාමරේ දොරෙන් එළියට ඩයිනසෝරයාගේ ඔලුව මතුවෙලා පේන්න තියෙනවා.

උපුටා ගැනීම : Chaminda Lakmal Kalubovila