වසර 9,000කට ආසන්න ඉතිහාසයක් ඇති ලෝකය වශී කළ නිල් පාෂාණය — ලාපිස් ලාසුලි!

ලාපිස් ලාසුලි (Lapis Lazuli) — වසර දහස් ගණනක් පුරා ලෝකය වශී කළ නිල් මැණික් පාෂාණය!

ලාපිස් ලාසුලි යනු තනි ඛනිජයක් නොව, ඛනිජ වර්ග කිහිපයකින් සෑදුණු පාෂාණයකි. එහි ගැඹුරු නිල් පැහැයට ප්‍රධාන වශයෙන් හේතු වන්නේ ලාසුරයිට් (Lazurite) නම් ඛනිජයයි. ලෝකයේ ඉහළම ගුණාත්මකභාවයෙන් යුත් ලාපිස් ලාසුලි නිධි පිහිටා ඇත්තේ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ බදක්ෂාන් පළාතේ සර්-ඊ-සං (Sar-e-Sang) නිම්නයේය. එහි මෙම පාෂාණය කැණීම වසර දහස් ගණනක් ඈතට දිව යන අතර, එහි ඉතිහාසය ක්‍රිස්තු පූර්ව 7000 පමණ දක්වා දිවෙන බව සඳහන් වේ.

### පුරාණ ඊජිප්තුවේ අහසේ ගල

මෙම වටිනා නිල් පාෂාණය පුරාණ ලෝකයේ බොහෝ ප්‍රදේශවලට ප්‍රවාහනය කරනු ලැබීය. පුරාණ ඊජිප්තුවේදී එය “අහසේ ගල” ලෙස හඳුන්වනු ලැබූ බව සඳහන් වේ.

ඊජිප්තු පාරාවෝවරුන් වෙනුවෙන් සාදන ලද ස්කැරබ් හැඩැති කැටයම්, ආරක්ෂක තලිස්මන් සහ ආභරණ නිර්මාණය කිරීමට ලාපිස් ලාසුලි භාවිත කර තිබේ. එයින් ලබාගත් නිල් වර්ණකය සිහින් කුඩු බවට පත් කර රාජකීයයන්ගේ ඇස් අලංකාර කිරීම සඳහාද යොදාගෙන තිබුණි.

### මෙසපොතේමියාවේ සිට රෝමය දක්වා

පුරාණ මෙසපොතේමියාවේදී මෙම පාෂාණය මුද්‍රා සහ සිලින්ඩරාකාර මුද්‍රා නිර්මාණය කිරීමට යොදා ගන්නා ලදී. රෝම යුගයේදී එය “සැෆිරස්” (Sapphirus) ලෙස හැඳින්වුණු අතර, එහි අලංකාර නිල් පැහැය නිසා ඉහළ වටිනාකමක් හිමි විය.

මධ්‍යකාලීන යුගයේදී ලාපිස් ලාසුලි ඇඹරීමෙන් ලබාගත් අතිශය වටිනා නිල් වර්ණකය අල්ට්‍රාමරීන් (Ultramarine) ලෙස හැඳින්විණි. එය යුරෝපයේ මිල අධිකම වර්ණක අතරින් එකක් විය.

පුනරුද යුගයේ චිත්‍ර ශිල්පීන් කන්‍යා මරියතුමියගේ නිල් පැහැති වස්ත්‍ර සිතුවම් කිරීමට මෙම වර්ණකය බහුලව භාවිත කළහ.

### අභියෝගාත්මක වෙළෙඳ මාර්ග ඔස්සේ ලෝකය වටා

ලාපිස් ලාසුලි වෙළෙඳාම පහසු කාර්යයක් නොවීය. දිගු හා අනතුරුදායක වෙළෙඳ මාර්ග ඔස්සේ ඇෆ්ගනිස්ථානයේ සිට ඊජිප්තුවට, මෙසපොතේමියාවට, ඉන්දු නිම්නයට සහ අවසානයේ යුරෝපයටද එය ප්‍රවාහනය කර තිබුණි.

මෙම පාෂාණය රිදී, ටින් සහ රෙදිපිළි වැනි අනෙකුත් වටිනා වෙළෙඳ භාණ්ඩ සමඟ හුවමාරු කරනු ලැබීය. ඒ අනුව ලාපිස් ලාසුලි යනු අලංකාර ගලක් පමණක් නොව, පුරාණ ශිෂ්ටාචාර එකිනෙක සම්බන්ධ කළ වෙළෙඳ ඉතිහාසයේ වැදගත් කොටසක්ද විය.

### අදත් නොමැකුණු නිල් අභිමානය

අදටත් ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ලාපිස් ලාසුලි කැණීම් සිදු කෙරේ. එය අලංකාරය, වටිනාකම සහ සමාජ තත්ත්වය සංකේතවත් කරන පාෂාණයක් ලෙස තවමත් ප්‍රසිද්ධය.

වසර දහස් ගණනකට පෙර ඊජිප්තුවේ රාජකීය සොහොන් සහ පුරාවස්තු අලංකාර කළ ඒ අසිරිමත් නිල් පැහැය අදත් නවීන ආභරණ අතර දිදුලයි.

අපි නොදුටු ලෝකය Api Nodutu Lokaya