ඖෂධීය ශාක: සාම්ප්‍රදායික ඖෂධවල සක්‍රීය සංඝටක පිළිබඳ නූතන පර්යේෂණ

​හැඳින්වීම: සොබාදහමේ රහස් විද්‍යාත්මකව හෙළිදරව් කිරීම

සහස්‍ර ගණනාවක් පුරා, ලොව පුරා විවිධ ශිෂ්ටාචාරයන් රෝගාබාධ සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමට සොබාදහම මත යැපී ඇත. ආයුර්වේදය, චීන වෛද්‍ය විද්‍යාව සහ දේශීය වෙදකම වැනි සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමවල කොඳු නාරටිය වන්නේ ඖෂධීය ශාකයි. කෙසේ වෙතත්, නූතන විද්‍යාව විසින් මෙම ශාක ක්‍රියා කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳව ගැඹුරින් සොයා බැලීමට පටන්ගෙන තිබේ. මෙම ලිපියෙන් විමසා බලන්නේ සාම්ප්‍රදායික ඖෂධ පිටුපස ඇති රසායනික විද්‍යාව සහ නූතන පර්යේෂණ මගින් ඒවායේ සක්‍රීය සංඝටක හෙළිදරව් කරන ආකාරයයි.

​ සක්‍රීය සංඝටක (Active Ingredients) යනු මොනවාද?

​ඖෂධීය ශාකයක සුවිශේෂී සුව ගුණයක් ඇත්තේ එය තුළ අඩංගු විශේෂිත රසායනික සංයෝග නිසාය. මේවා ‘ද්විතියික පරිවෘත්තීය’ (Secondary Metabolites) ලෙස හැඳින්වේ. ශාකය මෙම සංයෝග නිපදවන්නේ කෘමීන්ගෙන්, රෝගවලින් සහ පාරිසරික සාධකවලින් ආරක්ෂා වීමටය. මිනිසාට ඒවා ප්‍රබල ඖෂධ බවට පත්වේ.

​නූතන පර්යේෂණ මගින් මෙම සංඝටක හුදකලා කර, ඒවායේ ව්‍යුහය සහ ක්‍රියාකාරිත්වය අධ්‍යයනය කරයි. ප්‍රධාන කාණ්ඩ කිහිපයක් මෙන්න:

1.ඇල්කලොයිඩ් (Alkaloids):

​උදාහරණ: මෝෆින් (Morphine – අබිං ශාකයෙන්), කිනීන් (Quinine – සින්කෝනා ශාකයෙන්).

​ක්‍රියාකාරිත්වය: ප්‍රබල වේදනා නාශක, මැලේරියා නාශක සහ ස්නායු පද්ධතියට බලපාන ඖෂධ.

2.​ෆ්ලේවනොයිඩ් (Flavonoids):

​උදාහරණ: ක්වෙර්සෙටින් (Quercetin – බොහෝ පලතුරු සහ එළවළු වල), සිලිමරින් (Silymarin – කිරි අත්තන ශාකයෙන්).

3.ටර්පෙනොයිඩ් (Terpenoids):

​උදාහරණ: මෙන්තෝල් (Menthol – මින්ට් ශාකයෙන්), ආටිමිසිනින් (Artemisinin – සුවඳ කොළ ශාකයෙන්).

​ක්‍රියාකාරිත්වය: විෂබීජ නාශක, පිළිකා මර්දන සහ මැලේරියා නාශක ගුණ.

4. ​ෆීනෝල් (Phenols) සහ පොලිෆීනෝල් (Polyphenols):

​උදාහරණ: කර්කුමින් (Curcumin – කහ වලින්), රෙස්වෙරැට්‍රෝල් (Resveratrol – මිදි වලින්).

​ක්‍රියාකාරිත්වය: හෘද රෝග වළක්වන, ප්‍රතිඔක්සිකාරක සහ මොළයේ සෞඛ්‍යය ආරක්ෂා කරන ගුණ.

​ නූතන පර්යේෂණවල ප්‍රධාන අදියර

​සාම්ප්‍රදායික දැනුම නූතන ඖෂධයක් බවට පත්වීම සංකීර්ණ ක්‍රියාවලියකි:

1​ජනවාර්ගික ඖෂධවේදය (Ethnopharmacology): පර්යේෂකයන් සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍යවරුන්ගෙන් සහ පැරණි පොත්පත්වලින් තොරතුරු රැස් කරයි (උදාහරණයක් ලෙස: දියවැඩියාව සඳහා කෝමාරිකා භාවිතා කිරීම).

2​හුදකලා කිරීම (Isolation): ශාකයේ සාරය විවිධ රසායනික කොටස්වලට වෙන් කරයි.

3​ජෛව ක්‍රියාකාරී පරීක්ෂණ (Bioassays): හුදකලා කරන ලද සෑම සංයෝගයක්ම රෝග කාරක හෝ සෛල රෝපණ මත පරීක්ෂා කර බලයි

4​පූර්ව සායනික අත්හදා බැලීම් (Preclinical Trials): සතුන් යොදා ගනිමින් ඖෂධයේ ආරක්ෂාව සහ effectiveness ලදායීතාවය පරීක්ෂා කරයි.

5සායනික අත්හදා බැලීම් (Clinical Trials): අවසානයේ මිනිසුන් යොදා ගනිමින් අදියර තුනකින් පරීක්ෂා කෙරේ.

​ සාර්ථක කථා කිහිපයක්

​ආටිමිසිනින් (Artemisinin): චීන සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය විද්‍යාවේ අවුරුදු 2000ක් තිස්සේ උණ සඳහා භාවිතා කළ ‘Artmesia annua’ (සුවඳ කොළ) ශාකයෙන් නූතන විද්‍යාඥයන් විසින් හුදකලා කරන ලද මෙම සංයෝගය අද ලොව පුරා මැලේරියාව සඳහා භාවිතා කරන ප්‍රබලම ඖෂධයයි.

​මෙට්ෆෝමින් (Metformin): දියවැඩියාව සඳහා බහුලව භාවිතා වන මෙම නවීන ඖෂධය නිපදවා ඇත්තේ ‘Galega officinalis’ (Goat’s rue) නම් ශාකයේ අඩංගු ‘Guanidine’ නම් සංයෝගය පදනම් කරගෙනය.

​ඇස්පිරින් (Aspirin): විලෝ (Willow) ගසේ පොත්තෙහි ඇති ‘Salicin’සංයෝගය වේදනා නාශකයක් ලෙස භාවිතා කරන ලදී. නූතන රසායනික විද්‍යාව මගින් එය සකස් කර අද අප දන්නා ඇස්පිරින් බවට පත් කරන ලදී.

​ නූතන පර්යේෂණවල වැදගත්කම

​නව ඖෂධ සොයා ගැනීම: ස්වභාවිකව හමුවන සංයෝග රසායනාගාරවල සංස්ලේෂණය කිරීමට අපහසු නව ඖෂධ අණු ලබා දෙයි.

​මාත්‍රාව සහ ආරක්ෂාව: සාම්ප්‍රදායිකව ශාක පත්‍ර හෝ මුල් භාවිතා කිරීමේදී මාත්‍රාව නිශ්චිත නොවේ. පර්යේෂණ මගින් නිවැරදි සක්‍රීය සංඝටක ප්‍රමාණය තීරණය කරයි.

​ක්‍රියාකාරිත්වයේ යාන්ත්‍රණය (Mechanism of Action): ශාකය ශරීරය තුළ ක්‍රියා කරන්නේ කෙසේදැයි වටහා ගැනීමෙන් අතුරු ආබාධ අවම කර ගත හැක.

​ව්‍යාජ ඖෂධ වැළැක්වීම: විද්‍යාත්මක ප්‍රමිතීන් මගින් සැබෑ ඖෂධීය ශාකය සහ ව්‍යාජ ශාකය අතර වෙනස හඳුනාගත හැක.

​ අනාගත දැක්ම

​ඖෂධීය ශාක පර්යේෂණවල අනාගතය ඉතා දීප්තිමත්ය. නූතන තාක්ෂණයන් වන ජෛව තොරතුරු තාක්ෂණය (Bioinformatics) සහ කෘතිම බුද්ධිය (AI) යොදා ගනිමින් ශාකවල ඇති දහස් ගණන් සංයෝග අතුරින් වඩාත් effective ලදායී සංයෝග වේගයෙන් හඳුනා ගැනීමට විද්‍යාඥයෝ කටයුතු කරති. අනාගතයේදී පිළිකා, දියවැඩියාව සහ වෛරස් රෝග සඳහා සොබාදහමෙන් නව ඖෂධ රැසක් බිහිවනු ඇත.

​ වැදගත් සටහන:

ඕනෑම ඖෂධීය ශාකයක් හෝ එහි සාරයක් වෛද්‍ය උපදේශයකින් තොරව භාවිතා කිරීම අනතුරුදායක විය හැක. නූතන පර්යේෂණ මගින් ඒවායේ ආරක්ෂාව තහවුරු කර තිබුණද, ඒවායේ සාන්ද්‍රණය සහ අනෙකුත් ඖෂධ සමඟ අන්තර්ක්‍රියා කිරීම් පිළිබඳව දැනුම්වත්ව සිටීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.

: Live Science 2024 වෛද්‍ය පර්යේෂණ වාර්තා ඇසුරිනි

උපුටා ගැනීම : Anuradha Dilini Illankoon -Freelance Journalist