ලිවීමේ කලාවේ විශ්මිත ඉතිහාසය

​අද අප යතුරුපුවරු, ස්මාර්ට්ෆෝන් සහ ස්පර්ශ තිර (touchscreens) භාවිතයෙන් ලියන්නෙමු. අපට ලොව ඕනෑම තැනකට තත්පර කිහිපයකින් පණිවිඩයක් යැවිය හැකිය. එහෙත්, ලිවීමේ කලාව මීට වසර 5,000කට පෙර ආරම්භ වූයේ මීට වඩා හාත්පසින්ම වෙනස් ආකාරයකටය.

​ ලිවීම යනු මානව ඉතිහාසයේ විශිෂ්ටතම සොයාගැනීම්වලින් එකකි.

එය නොතිබුනේ නම්, අද අප දන්නා පොත්පත්, ලිඛිත නීති, විද්‍යාව, ඉතිහාසය හෝ නවීන ශිෂ්ටාචාරය යන කිසිවක් නොපවතිනු ඇත. එක් පරම්පරාවක දැනුම ඊළඟ පරම්පරාවට රැගෙන යාමට හැකි වූයේ මෙම මෙවලම නිසාය.

​ මුල්ම පියවර

​දන්නා පරිදි ලොව ප්‍රථම ලිවීමේ ක්‍රමය මීට වසර 3200කට පමණ පෙර පුරාණ මෙසපොතේමියාවේ බිහිවිය. සුමේරියානුවන් රීඩ් (reed) පෑනක් වැනි උපකරණයක් භාවිතයෙන් තෙත් මැටි පුවරු මත කුඤ්ඤ හැඩැති සංකේත සටහන් කළහ. මෙය කියුනිෆෝම් (cuneiform) ලිවීමේ ක්‍රමය ලෙස හැඳින්වේ. මුල් කාලයේ මෙය වෙළඳාම, බදු සහ අස්වනු වාර්තා කිරීමට යොදාගත් අතර පසුකාලීනව එය කතාන්දර, නීති රීති සහ සාහිත්‍යය සුරක්ෂිත කිරීමට භාවිත විය.

​ ඊජිප්තු හයිරොග්ලිෆ්ස්

​ඊට සමගාමීව පුරාණ ඊජිප්තුවරුන් හයිරොග්ලිෆ් (hieroglyphs) දියුණු කළහ. කියුනිෆෝම් මෙන් නොව, මේවා වස්තූන්, ශබ්ද සහ අදහස් නිරූපණය කරන සංකේත සිය ගණනකින් සමන්විත විය. ඒවා විහාරස්ථානවල කැටයම් කළා සේම, ලොව මුල්ම ලිවීමේ ද්‍රව්‍යයක් වූ පැපිරස් (papyrus) මතද ලියන ලදී.

​ හෝඩියේ උපත

​සියවස් ගණනාවකට පසු ඉතිහාසයේ විශිෂ්ටතම පෙරළිය සිදුවිය. ෆීනීෂියානුවන් පළමු සැබෑ හෝඩිය නිර්මාණය කළහ. සංකේත සිය ගණනක් මතක තබා ගන්නවා වෙනුවට, තනි ශබ්ද නිරූපණය කරන කුඩා අකුරු කට්ටලයක් භාවිත කිරීමෙන් ලිවීම ඉතා පහසු සහ කාර්යක්ෂම විය. පසුකාලීනව ග්‍රීකයන් ස්වර එක් කළ අතර, රෝමවරුන් විසින් එය අද ලොව බොහෝ රටවල භාවිත වන ලතින් හෝඩිය දක්වා දියුණු කළහ.

​ මධ්‍යතන යුගය සහ මුද්‍රණාලය

​මධ්‍යතන යුගයේදී පොත්පත් පිටපත් කළේ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ ලේඛකයන් විසින් අතින් ලියා පමණි. එක් පොතක් පිටපත් කිරීමට මාස හෝ වසර ගණනක් ගත විය. 15 වන සියවසේදී ජොහැන්නස් ගුටෙන්බර්ග් විසින් මුද්‍රණ යන්ත්‍රය සොයා ගැනීමත් සමඟ මේ තත්ත්වය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් විය. පොත්පත් වේගයෙන් සහ විශාල ප්‍රමාණයෙන් මුද්‍රණය කිරීමට හැකිවීම නිසා දැනුම ලොව පුරා පැතිර ගියේය.

​ ඩිජිටල් යුගය

​19 සහ 20 වන සියවස්වලදී යතුරු ලියනය (typewriter), නවීන පෑන්, පෞද්ගලික පරිගණක සහ ස්මාර්ට්ෆෝන් බිහිවිය. අද බිලියන සංඛ්‍යාත ජනතාවක් දිනපතා ඩිජිටල් මාර්ගයෙන් ලියති. මෙවලම් වෙනස් වී ඇතත්, ලිවීමේ පරමාර්ථය තවමත් එසේම පවතී.

අවසාන වශයෙන්,

ලිවීම යනු හුදෙක් සන්නිවේදන මාධ්‍යයක් පමණක් නොවේ; එය ශිෂ්ටාචාරයේ මතක සටහනයි. ලියන ලද දෙයක් නොතිබුණේ නම්, සෑම පරම්පරාවක් සමඟම ඉතිහාසය මැකී යනු ඇත. අප අද ඩිජිටල් තිර මත යතුරු ලියනය කළත්, අප කරන්නේ වසර 5,000කට පෙර මැටි පුවරු මත සටහන් වූ එම අසිරිමත් ගමන තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන යාමයි.

​ ඔබව වඩාත් විශ්මයට පත් කරන්නේ කුමක්ද? ලිවීමේ කලාව වසර 5,000කට වැඩි කාලයක් පැවතීමද, නැතහොත් අද ඔබ භාවිත කරන හෝඩිය ලොව පැරණිතම ශිෂ්ටාචාරයන් දක්වා දිව යන බවද?

ඓතිහාසික කරුණු පදනම් වන්නේ පහත විෂය ක්ෂේත්‍රයන් ඇසුරිනි:

​පුරාවිද්‍යාත්මක මූලාශ්‍ර: මෙසපොතේමියාවේ සොයාගත් කියුනිෆෝම් මැටි පුවරු සහ ඊජිප්තු පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක.

​විශ්වකෝෂ: බ්‍රිටැනිකා විශ්වකෝෂය (Encyclopaedia Britannica) වැනි මූලාශ්‍රවල “History of Writing” යන මාතෘකාව යටතේ ඇති තොරතුරු.

​ඉතිහාසඥයන්ගේ වාර්තා: ලේඛන කලාවේ පරිණාමය පිළිබඳව ලියැවී ඇති අධ්‍යාපනික ග්‍රන්ථ.

“ඇසුරිනි”

උපුටා ගැනීම : අපි නොදුටු ලෝකය Api Nodutu Lokaya