පිරිමි හයිනාවන්ට වඩා ගැහැණු හයිනාවන් බලවත් ඇයි?

මේ තමයි තිත් හයිනා (Spotted Hyena – Crocuta crocuta). අප්‍රිකාවේ ජීවත් වන මෙම සත්වයාගේ සමාජ ව්‍යුහය ක්ෂීරපායී ලෝකයේ ඉතාමත් අසාමාන්‍ය එකක්. 

බොහෝ ක්ෂීරපායී සතුන්ගේ සමාජවලට වෙනස්ව, වැඩිහිටි ගැහැණු හයිනාවන් සාමාන්‍යයෙන් වැඩිහිටි පිරිමි හයිනාවන්ට වඩා ඉහළ සමාජ තරාතිරමක් දරනවා. ඔවුන්ට ආහාර වැනි වැදගත් සම්පත් ලබාගැනීමේදීත් ප්‍රමුඛත්වයක් තිබෙනවා. 

 ඒක සිදුවන්නේ කොහොමද?
හයිනාවන් “clan” (සමාජ කණ්ඩායම්) ලෙස ජීවත් වෙනවා. මෙම කණ්ඩායම්වල සමාජ තරාතිරම් පැහැදිලිව පවතින අතර, ගැහැණු සතුන් තමන්ගේ තරාතිරම දිගු කාලයක් පවත්වාගෙන යනවා. බොහෝ පිරිමි සතුන් වැඩිවියට පත්වූ පසු තම උපන් කණ්ඩායමෙන් ඉවත්ව වෙනත් කණ්ඩායමකට එකතු වෙනවා. එහිදී ඔවුන් සාමාන්‍යයෙන් පහළම තරාතිරමකින් ආරම්භ කරනවා.
PubMed Central (PMC)

 ආහාර සම්බන්ධයෙන් මෙය විශේෂයෙන් වැදගත්.
හයිනා කණ්ඩායමක් ගොදුරක් ලබාගත් විට ආහාර සඳහා තරඟය ඉතා දැඩි විය හැකියි. සමාජ තරාතිරම අනුව කවුද මුලින් ආහාරයට ප්‍රවේශ වන්නේ යන්න තීරණය වන අතර, ඉහළ තරාතිරමේ ගැහැණු සතුන්ට සහ ඔවුන්ගේ පැටවුන්ට ප්‍රමුඛත්වයක් ලැබෙනවා.
ScienceDirect

 තවත් පුදුම කරුණක්!
ගැහැණු spotted hyena ගේ බාහිර ලිංගික ව්‍යුහය අනෙකුත් බොහෝ ගැහැණු ක්ෂීරපායීන්ට වඩා අසාමාන්‍යයි. ඔවුන්ට විශාල clitoris එකක් සහ pseudoscrotum එකක් ඇති අතර, මුත්‍රා කිරීම, සංසර්ගය සහ පැටවුන් බිහිකිරීම සඳහා මෙම විශේෂිත urogenital ව්‍යුහය සම්බන්ධ වෙනවා. �
PubMed

 වැදගත් විද්‍යාත්මක කරුණක්:
“ගැහැණු හයිනාවන්ට පිරිමි හයිනාවන්ට වඩා තුන් ගුණයක් testosterone තියෙනවා” කියන ජනප්‍රිය ප්‍රකාශය නිවැරදි නොවේ. පර්යේෂණයකදී වැඩිහිටි ගැහැණු හයිනාවන්ගේ testosterone සහ DHT මට්ටම් පිරිමින්ට වඩා අඩු බව සොයාගෙන තිබෙනවා. ගැහැණු dominance එක testosterone වැඩිවීමකින් පමණක් පැහැදිලි කළ නොහැක.
ScienceDirect

 ස්වභාවධර්මයේ තවත් අපූරු උදාහරණයක් — සමහර සත්ව සමාජවල බලය පිරිමි සතුන්ට නොව, ගැහැණු සතුන්ට හිමි වෙනවා! 

Nature – ස්වභාවධර්මය