රතු දියමන්ති පැළඳි මාරයා

Red Diamond Rattlesnake

ලෝකේ ඉන්න භයානකම සහ විෂ අධිකම සර්පයෝ විශේෂ අතරින් “Rattlesnakes” එහෙමත් නැත්නම් “පොළොං තෙලිස්සෝ” (රැට්ල්ස්නේක්) කියන්නේ කාගෙත් ඇඟ කිලිපොලා යන කට්ටියක්. හැබැයි අද අපි කතා කරන්න යන්නේ ඒ පවුලේ ඉන්න සැබෑම ලස්සන, ඒ වගේම අතිශය භයානක කෙනෙක් ගැන. ඒ තමා Red Diamond Rattlesnake!

ජීව විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය

විද්‍යාත්මක නාමය: Crotalus ruber

කුලය (Family): Viperidae (පොළොං කුලය)

උප-කුලය (Subfamily): Crotalinae (ගर्त පොළඟුන් / Pit Vipers)

මුන් ජීවත් වෙන්නේ කොහේද?

මේ සර්ප විශේෂය ප්‍රධාන වශයෙන්ම දකින්න ලැබෙන්නේ නිරිතදිග කැලිෆෝනියාවේ (USA) සහ මෙක්සිකෝවේ Baja California කියන ප්‍රදේශවල විතරයි. මුන් නිතරම ගැවසෙන්නේ වියළි කාන්තාර, පඳුරු සහිත ලඳු කැලෑ, ගල් පර්වත බහුල කඳු බෑවුම් සහ වෙරළබඩ ප්‍රදේශවලයි.

මොකක්ද මේ “රතු දියමන්ති” කතාව?

මුගේ පිට මැද දිගේ ලස්සන රතු-දුඹුරු, ගඩොල් රතු හෝ රෝස පැහැයට හුරු දියමන්තියක හැඩය ගත්තු (Diamond-shaped) රටා පෙළක් පිහිටලා තියෙනවා. මේ අපූරු වර්ණය නිසාම මුන්ට කාන්තාර සහ වියළි පඳුරු අස්සේ ලේසියෙන්ම සැඟවෙන්න (Camouflage) පුළුවන්. සාමාන්‍යයෙන් අඩි 3ක් 4ක් විතර දිගට වැඩෙන මුන්, උපරිම අඩි 5ක් (මීටර් 1.5ක්) විතර වෙනකම් වුණත් ලොකු වෙනවා.

වලිගය කෙළවරට වෙන්න කැපී පෙනෙන කළු සහ සුදු වළලු සලකුණු (Bands) පිහිටලා තියෙන එක මුන්ව අඳුරගන්න තියෙන ලේසිම ක්‍රමයක්.

කාටවත් නැති “රැට්ල්” (Rattle) එකේ රහස!

මුගේ වලිගය කෙළවරේ තියෙන “Rattle” එක නැත්නම් ශබ්ද විකාශන උපකරණය ගැන නොකියාම බෑ. තමන්ට අනතුරක් වගේ දැනෙනකොට මූ කරන්නේ වලිගය වේගයෙන් හොලවලා “චිස්ස්ස්…” ගාන දරුණු අනතුරු ඇඟවීමේ සද්දයක් පිට කරන එක.

ඔයාලා දන්නවද මේ සද්දේ එන්නේ කොහොමද කියලා? ගොඩක් අය හිතන්නේ වලිගය ඇතුළේ ගල් කැට වගේ මොනවා හරි හෙලවෙනවා කියලා. නෑ! ඒක හැදිලා තියෙන්නේ මුගේ ඇඟේ හැලෙන හමෙන් ඉතිරි වෙන, එකිනෙකට බද්ධ වුණු කෑලි (Keratin segments) වලින්. වලිගය තත්පරයට වාර 60ක් විතර වේගයෙන් හොලවද්දී මේවා එකිනෙක ගැටිලයි අර සද්දය එන්නේ.

විෂෙහි දරුණුබව සහ දඩයම

මුන්ගේ විෂ Hemotoxic (රුධිර පද්ධතියට හානි කරන) ගණයට අයිති වෙන්නේ. මේ සර්පයා සපා කෑමක් සිදු වුනොත්:

සපා කෑ ස්ථානය අධික ලෙස ඉදිමී, පටක (Tissues) දරුණු ලෙස විනාශ වීම ආරම්භ වෙනවා.

රුධිරය කැටි ගැසීමේ හැකියාව නැති කර දමන නිසා ශරීරය ඇතුළතින් වගේම පිටතින්ද දරුණු ලෙස ලේ ගැලීම් සිදු වෙනවා.

මුන්ගේ දෂ්ට කිරීමක් නිසා මිනිසෙකු මිය යාමට පවා පුළුවන් වුවත්, වර්තමානයේ මේ සඳහා ඉතා සාර්ථක ප්‍රතිවිෂ (Antivenom) නිපදවා තිබෙනවා.

මූ දඩයම් කරන්නේ රෑ වරුවේ. මුගේ ඇස් සහ නාස්පුඩු අතර තියෙන විශේෂ “Heat-sensing pits” (තාප සංවේදී අවයව) නිසා, මීයන්, ලේන්නු, කුරුල්ලන් සහ කුඩා කටුස්සන්ව කළුවරේ වුණත් ශරීර උෂ්ණත්වය මඟින් Target කරන්න මූට පුළුවන්.

වර්තමාන තත්ත්වය

මුන්ගේ විෂ මේ තරම් දරුණු වුණත්, මුන් හරිම ලැජ්ජාශීලී, සාමකාමී සර්ප විශේෂයක්. මිනිස්සුන්ව හැකිතාක් මඟහරින්නයි මුන් බලන්නේ. හැබැයි කණගාටුවට කරුණක් වෙන්නේ, සීග්‍රයෙන් සිදුවන නාගරීකරණය නිසා මුන්ගේ වාසස්ථාන අහිමි වෙලා වර්තමානය වන විට මුන්ගේ ගහනය දවසින් දවස අඩු වෙමින් පවතිනවා.

පරිසරයේ සමතුලිතතාවය රකින්න මේ වගේ විෂ සර්පයොත් ලොකු මෙහෙවරක් කරනවා. මේ වගේ සොබාදහමේ අපූර්වතම නිර්මාණයක් වෙන “Red Diamond Rattlesnake” ගැන ඔයාලගේ අදහස මොකක්ද? පල්ලෙහායින් කමෙන්ට් එකක් දාන්න!

උපුටා ගැනීම : Unknown Diary