ලංකාවේ උතුර කෙළවරේ සඟවා තිබූ රජ මාලිගාවේ සහ බලකොටු කෝවිලේ අද්භූත කතාව! 

යාපනය කිව්ව සැනින් අපේ හිතට එන්නේ ලස්සන තල් ගස්, රසම රස අඹ, ඒ වගේම අළු පාටින් දිදුලන නල්ලූර් කෝවිල නේද? 

හැබැයි ඔයා දන්නවාද, අද අපි දකින මේ සුවිශාල නල්ලූර් කන්දසාමි කෝවිල පිටුපස, ලේ වැගිරීම්, දේශපාලන කුමන්ත්‍රණ සහ රජවරුන්ගේ රහස්‍ය ඉතිහාසයක් හැංගිලා තියෙනවා කියලා? 

බොහෝ දෙනෙක් හිතන්නේ මේක හුදෙක් ආගමික සිද්ධස්ථානයක් විතරයි කියලා. හැබැයි ඉතිහාසයේ එක කාලෙක මේ කෝවිල සතුරන්ගෙන් ආරක්ෂා වෙන්න හදපු ප්‍රබල බලකොටුවක්!  අද අපි යමු යාපනයේ අතීත රාජධානියේ අගනුවර වුණු, අභිරහස් පිරුණු නල්ලූර් දේශයට 

අපි හුඟක් දෙනෙක් හිතන් ඉන්නේ නල්ලූර් කෝවිලේ ඉතිහාසය පටන් ගන්නේ මෑතකදී කියලා. හැබැයි පැරණි ලේඛන හාරා අවුස්සලා බලද්දී මේ කතාව ක්‍රිස්තු වර්ෂ 948 තරම් ඈත අතීතයකට දිව යනවා! 

ඒ කියන්නේ අදින් වසර දහසකටත් වඩා ඉස්සර. හැබැයි මේ කතාවේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යය සනිටුහන් වෙන්නේ ක්‍රි.ව. 1215 දී සිද්ධ වුණු කාලිංග මාඝගේ දරුණු ආක්‍රමණයත් එක්කයි.  ලංකාවම හොල්ලපු මේ ආක්‍රමණයෙන් පස්සේ උතුරේ වෙනම රාජධානියක් බිහි වුණා. ඒ යාපන රාජධානියයි. එහි ප්‍රධාන අගනුවර වුණේ වෙන කොහේවත් නෙවෙයි, මේ සුන්දර නල්ලූර් නගරයම තමයි. 

යාල්පාන වෛපව මාලය කියන පැරණි වංශකතාවට අනුව, මේ රාජධානිය පාලනය කරපු විජය කුලංකෙයි චක්‍රවර්තී රජතුමා (සමහරු කියන්නේ මුහුණ වෙස්වලාගත් කාලිංග මාඝමයි කියලා!) නල්ලූර් නගරය වටා විශාල ආරක්ෂක පවුරු සහ මාලිගා ඉදි කළා. 

රජුගේ නියෝගයෙන් ඔහුගේ ප්‍රධාන ඇමතිවරයෙක් වුණු බුවනෙකබාහු විසින් මේ කියන මුල්ම නල්ලූර් කන්දසාමි කෝවිල ගොඩනැඟුවා කියලා තමයි ඉතිහාසයේ ලියවිලා තියෙන්නේ. ඒ කාලේ මේ කෝවිල වටේට උස් බිත්ති සහ අට්ටාල තිබුණා. ඒ කියන්නේ ඕනෑම සතුරු ප්‍රහාරයකට මුහුණ දෙන්න පුළුවන් සැබෑම ආරක්ෂක බලකොටුවක් විදිහටයි මේක නිර්මාණය කරලා තිබුණේ! 

කතාව තවත් රසවත් වෙන්නේ කෝට්ටේ යුගයේදී.  එකල මුළු ලංකාවම එකම ධජයක් යටතේ එක්සේසත් කරන්න සිහින දැකපු කෝට්ටේ හයවැනි පරාක්‍රමබාහු රජතුමා, උතුරේ බලය අල්ලන්න තමන්ගේ දක්ෂතම සෙන්පතියා වුණු “සපුමල් කුමාරයාව” යාපනයට පිටත් කරලා හැරියා. 

ක්‍රි.ව. 1450 දී සිද්ධ වුණු ඒ දරුණු සටනින් සපුමල් කුමාරයා ජයග්‍රහණය කළා! ඔහු යාපනයේ පාලකයා විදිහට අවුරුදු 17ක්ම නල්ලූර්හි ඉඳන් පාලන කටයුතු ගෙන ගියා. ඔබ විශ්වාස කරනවාද, ඒ කාලයේදී තුන්වැනි නල්ලූර් කෝවිල සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රතිසංස්කරණය කරලා, නව පණක් දුන්නේ මේ සිංහල කුමාරයා බව? 

ඔව්, ඔහු කෝවිල දියුණු කරලා රජ මාලිගාවට සම්බන්ධ වන විදිහට සිව්පසින් පිවිසුම් ද්වාර හතරක් හැදුවා. පස්සේ කාලෙක මේ සපුමල් කුමාරයා කෝට්ටේ සිංහාසනයේ වාඩි වුණේ හයවැනි භුවනෙකබාහු කියන නමින්! 

හැබැයි මේ අභිමානවත් රාජධානියට සහ බලකොටු කෝවිලට දරුණුම සාපය කඩා වැදුණේ ක්‍රි.ව. 1591 දී පෘතුගීසීන්ගේ පැමිණීමත් එක්කයි.  බලයට සහ ආගමික උන්මාදයට ලොල් වුණු පෘතුගීසීන්, 1620 දී යාපනයේ අවසන් චක්‍රවර්ති රජුවත් ඝාතනය කරලා නල්ලූර් නගරයම ලේ විලක් කළා. 

එතනින් නැවතුණේ නැහැ, 1624 දී ඔවුන් මුළු නල්ලූර් කෝවිලම පොළොවට සමතලා කරලා දාලා, ඒ මත ශාන්ත ජේම්ස් නමින් පල්ලියක් ඉදි කළා.  අදටත් මුල්ම කෝවිල තිබුණු තැන දකින්න ලැබෙන්නේ ඒ පල්ලියයි. ඒ දරුණු විනාශය නිසාම අතීත යාපන රාජධානියේ නටබුන් බොහෝමයක් සදහටම අපෙන් වසන් වෙලා ගියා. 

නමුත් සැබෑ භක්තිය සහ උරුමය එහෙම ලේසියෙන් විනාශ කරන්න බැහැ නේද?  ලන්දේසි යුගයේදී, ඒ කියන්නේ 1734 දී, ලන්දේසි කච්චෙරියේ සේවය කරපු “රගුනාථ මාපාන මුදලියර්” කියන වීරයා තමන්ගේ ජීවිත අවදානම පවා නොතකා, විනාශ වුණු කෝවිල හතරවැනි වරටත් නැවත ගොඩනැඟුවා! 

ඒ කාලේ ඒක ගඩොලින් සහ ගලින් හදලා, වහලයට පොල් අතු හෙවිලි කරපු පුංචි ශාලා දෙකක කෝවිලක්. අන්න ඒ අළු මතින් නැඟී සිටපු පුංචි කෝවිල තමයි අද අපි දකින සුවිශාල මන්දිරය බවට පත් වෙලා තියෙන්නේ! 

අද ඔබ නල්ලූර් කෝවිලට ගියොත් දකින්න ලැබෙන්නේ ලංකාවේ තියෙන විශාලතම සහ අලංකාරම හින්දු කෝවිල් සංකීර්ණයයි.  අහස සිඹින ද්වාර ස්ථම්භ (ගෝපුරම්) තුනක්, ඝණ්ඨාර කුළුණු හයක් සහ වටේටම විහිදුණු මහා පවුරු තාප්ප නිසා අදටත් මේකට ලැබෙන්නේ අතීත බලකොටුවක පෙනුමක්ම තමයි! විශේෂයෙන්ම 2011 දී හදපු මහල් නවයකින් යුත් “ශන්මුහ රාජා ගෝපුරය” සහ 2015 දී විවෘත කරපු “ගුබෙරා රාජා ගෝපුරය” දකිද්දී ඇස් අදහාගන්න බැහැ. 

නල්ලූර් කෝවිලේ නამდසුන් සිරිය බලන්න නම් අගෝස්තු මාසයේදී යාපනයට යන්නම ඕනේ.  දින 25ක් පුරා පැවැත්වෙන මේ වාර්ෂික මංගල්‍යය මුළු උතුරු පළාතේම තියෙන ලොකුම සහ පූජනීයම උත්සවයයි.

මඤ්ඤම්, කෛලාසවාහනම්, වෙල්ලිවිමානම් වගේ විවිධ පූජාවලින් පස්සේ උදාවෙන්නේ හැමෝම මඟ බලාගෙන ඉන්න “තේර් තිරුවිලා” හෙවත් මහා රථ මංගල්‍යයයි!  ශන්මුහර් දෙවියන්ගේ රන්වන් ප්‍රතිමාව තැන්පත් කරපු සුවිශාල තේරු රථය, දහස් ගණන් බැතිමතුන් එකතු වෙලා මහා කඹවලින් කෝවිල වටා ඇදගෙන යන්නේ මුළු පරිසරයම “අරෝහරා” නාදයෙන් ගිගුම් දෙවමින්. 

මෙතනදී දුප්පත්-පොහොසත්, කුලමල භේද සේරම නැතිවෙලා යනවා. හැම පිරිමි බැතිමතෙක්ම තමන්ගේ උඩුකය නිරාවරණය කරගෙන, භක්තියෙන් උමතු වෙලා වගේ මේ රථය අදින දර්ශනය ඇඟ කිලිපොලා යන තරම් විස්මිතයි! 

මේ දින 25ට මුළු යාපනයම සැණකෙළි නගරයක් වෙනවා.  පාරවල් දෙපැත්තේ රසකැවිලි කඩ, සල්පිල්, කෙසෙල් ගස් සහ ගොක් රැහැන්වලින් සරසපු නිවෙස්… ඒ වගේම දුරබැහැර සිට එන බැතිමතුන්ට නොමිලේ කෑම බීම දෙන දන්සල්වලින් මුළු පළාතම පිරිලා ඉතිරිලා යනවා. 

පසුගිය වසර කිහිපය පුරාම (2019 පාස්කු ප්‍රහාරය සහ ඉන්පසු ආපු කොවිඩ් වසංගතය නිසා) නල්ලූර් මංගල්‍යයට දැඩි සීමා පැනවුණා. ලක්ෂ සංඛ්‍යාත ජනතාවක් එකතු වෙන මේ බිම පාළුවට ගිහින් තිබුණේ. 

හැබැයි දැන් ඒ හැම අඳුරු කාලයක්ම ඉවරයි! සෞඛ්‍ය ආරක්ෂිත පියවර අනුගමනය කරමින්, මෙවර ලක්ෂ සංඛ්‍යාත බැතිමතුන් පිරිසක් නැවතත් නල්ලූර් පුදබිමට රොද බඳිමින් ඉන්නවා කියලා ආරංචියි. 

ඉතින්, ඊළඟ වතාවේ ඔබ යාපනයට ගිහින් නල්ලූර් කෝවිල වන්දනා කරද්දී, ඒ පින් බිම යට වැළලී තිබෙන රජවරුන්ගේ, සෙන්පතියන්ගේ සහ වීරයන්ගේ අතීත කතාවත් මොහොතකට සිහිපත් කරන්න අමතක කරන්න එපා! 

ඔබත් කවදා හරි නල්ලූර් රථ මංගල්‍යය බලන්න ගිහින් තියෙනවාද? ඔබේ අත්දැකීම් පල්ලෙහායින් කමෙන්ට් කරගෙන යන්න!

උපුටා ගැනීම : Hela Rahas