වසර 6,000කට පෙර ඉදි කළ ලී මාර්ගයක්! එය ඉදි කළ කාලය හඳුනාගැනීමටත් විද්‍යාඥයන්ට හැකි වුණා.

මීට වසර 6,000කට පමණ පෙර, ප්‍රාග් ඓතිහාසික එංගලන්තයේ මිනිසුන් ජලයෙන් පිරුණු, බට පඳුරු සහිත, ගැඹුරු වගුරු බිම් හරහා ගමන් කිරීම සඳහා ලීවලින් මාර්ගයක් ඉදි කළහ.

විස්මයජනක කරුණ නම්, එම මාර්ගය ඉදි කිරීමට භාවිත කළ ගස් කපා තිබූ කාලය ආසන්න වශයෙන් නිශ්චිතව හඳුනාගැනීමට විද්‍යාඥයන්ට හැකි වීමයි.

ස්වීට් ට්‍රැක් (Sweet Track) ලෙස හැඳින්වෙන මෙම අසාමාන්‍ය නවශිලා යුගයේ නිර්මාණය, එංගලන්තයේ නිරිතදිග ප්‍රදේශයේ පිහිටි සමර්සෙට් තෙත්බිම්වල (Somerset Levels) පීට් පස් තට්ටුවට යටින් පිහිටා තිබේ.

මෙය ක්‍රිස්තු පූර්ව 3807–3806 කාලයේදී පමණ ඉදි කර ඇති බව සැලකේ. වෙස්ට්හේ (Westhay) ප්‍රදේශයේ පිහිටි උස්බිම්වලින් වට වූ කුඩා දූපතක්, පොල්ඩන් කඳුකරය (Polden Hills) ආසන්නයේ පිහිටි උස් භූමියක් සමඟ සම්බන්ධ කිරීම මෙහි අරමුණ විය.

කිලෝමීටර් දෙකකට ආසන්න දිගකින් යුත් මෙම ලී මාර්ගය, පයින් ගමන් කිරීම පවා ඉතා දුෂ්කර වූ තෙත්බිම් ප්‍රදේශයක් හරහා විහිදී තිබිණි.

එම අභියෝගයට මුහුණ දීමට එහි නිර්මාණකරුවන් අපූරු විසඳුමක් සොයාගෙන තිබුණි.

ඔවුහු අස්ථාවර වගුරු බිමේ ලී කණු ගැඹුරට සවි කර, ඒවා මත ආධාරක ලී පටි සකස් කර, තෙත් බිමට ඉහළින් ගමන් කළ හැකි වන පරිදි දෙපසින් කපා සකස් කළ ලී පුවරු අතුරා තිබූහ.

මෙම මාර්ගයේ බොහෝ කොටස් ඕක් ලීයෙන් නිමවා තිබූ අතර, අනෙකුත් කොටස් සඳහා ඒ අවටින් සොයාගත හැකි වෙනත් වර්ගවල ලී ද භාවිත කර තිබිණි.

මේ සියල්ල සිදු කර තිබුණේ නවීන යන්ත්‍රෝපකරණ නොතිබූ, නවශිලා යුගයේ මිනිසුන් සතුව තිබූ ලී වැඩ කිරීමේ දැනුම සහ මෙවලම් භාවිතයෙනි.

ගස් කපා තිබූ කාලය හඳුනාගත් විස්මිත ක්‍රමය

මෙම සොයාගැනීමේ වඩාත්ම විස්මයජනක කොටස සැඟවී තිබුණේ එම ලී තුළමය.

ඔක්සිජන් ඉතා අඩු පීට් පස් තට්ටුව තුළ ලී කොටස් හොඳින් සංරක්ෂණය වී තිබූ බැවින්, ඒවායේ වාර්ෂික වර්ධන වළලු පරීක්ෂා කිරීමට විද්‍යාඥයන්ට හැකි විය.

ගස්වල වාර්ෂික වර්ධන වළලු අධ්‍යයනය කරන ඩෙන්ඩ්‍රොක්‍රොනොලොජි (Dendrochronology) නම් විද්‍යාත්මක ක්‍රමය මඟින්, මෙම ඉදිකිරීමට භාවිත කළ ගස් ක්‍රිස්තු පූර්ව 3807–3806 ශීත ඍතුවේදී හෝ ඊට පසු එළැඹුණු මුල් වසන්ත කාලයේදී කපා තිබූ බව අනාවරණය විය.

වසර දහස් ගණනක් පැරණි නිර්මාණයක් සම්බන්ධයෙන් මෙතරම් නිරවද්‍ය කාල නිර්ණයක් සිදු කිරීමට හැකි වීම සැබැවින්ම විස්මයජනකය.

ලී මාර්ගයට අමතරව හමු වූ පුරාවස්තු

මෙම තෙත්බිම් ප්‍රදේශය ලී මාර්ගය පමණක් නොව, තවත් වටිනා පුරාවස්තු රැසක් ද සංරක්ෂණය කර තිබිණි.

පුරාවිද්‍යාඥයන්ට මැටි භාණ්ඩ, ලීවලින් නිම කළ වස්තූන්, ගල් මෙවලම් සහ විශේෂයෙන් කැපී පෙනෙන ලෙස ඔප දමා සකස් කළ ජේඩයිට් (Jadeite) ගල් පොරවක් ද සොයාගැනීමට හැකි විය.

එම පොරව නිපදවීමට භාවිත කළ ජේඩයිට් පාෂාණය යුරෝපයේ ඇල්ප්ස් කඳුකරයෙන් ලැබුණු බව හඳුනාගෙන තිබේ.

සොයාගත් ඇතැම් වස්තූන් ආගමික හෝ චාරිත්‍රානුකූල පූජා ලෙස ලී මාර්ගය අසල හිතාමතා තැන්පත් කරන්නට ඇති බවට පුරාවිද්‍යාඥයෝ අනුමාන කරති. එහෙත් ඒවායේ සැබෑ අරමුණ පිළිබඳ නිශ්චිත සාක්ෂි තවමත් නොමැත.

වසර දහයක් පමණක් භාවිත කළ මාර්ගයක්ද?

ස්වීට් ට්‍රැක් මාර්ගය භාවිත කර තිබුණේ සාපේක්ෂව කෙටි කාලයක් බව පෙනේ. එම කාලය වසර දහයක් පමණ වන්නට ඇතැයි සැලකේ.

කාලයත් සමඟ එම ප්‍රදේශයේ පීට් පස් තට්ටුව ක්‍රමයෙන් වැඩි වීමත් සමඟ ලී මාර්ගය එයට යට වී ගියේය.

වසර දහස් ගණනක් පුරා ජලයෙන් පිරුණු පස තුළ පැවතීම නිසා, සාමාන්‍ය තත්ත්වයන් යටතේ දිරාපත් වී විනාශ වන ලී කොටස් මෙහිදී ආරක්ෂා විය.

විසිවැනි සියවසේදී පුරාවිද්‍යාඥයන් මෙම මාර්ගය නැවත සොයාගත් විට, ඔවුන්ට හමුවූයේ පැරණි මාර්ගයක නටබුන් පමණක් නොවේ.

එම සොයාගැනීමෙන් හෙළි වූයේ තමන් ජීවත් වූ පරිසරය පිළිබඳ මනා අවබෝධයක් තිබූ, සාමූහිකව වැඩ කළ හැකි වූ සහ එදිනෙදා ජීවිතයේ අභියෝගවලට නව නිර්මාණශීලී විසඳුම් සොයාගත් මිනිසුන් පිරිසකගේ කතාවයි.

පිරමීඩ ඉදි කිරීමටත් පෙර පැවති ඉංජිනේරු දැනුම!

ඊජිප්තුවේ මහා පිරමීඩ ඉදි කිරීමටත් පෙර, බ්‍රිතාන්‍යයේ වගුරු බිම් හරහා මෙවැනි විශිෂ්ට මාර්ග ඉදි කිරීමට තරම් දැනුමක් සහ තාක්ෂණික හැකියාවක් එදා මිනිසුන් සතුව තිබිණි.

අදටත් සමර්සෙට් තෙත්බිම් යට සැඟවී තිබූ මෙම ලී මාර්ගයේ කොටස්, අතීත මානව නිර්මාණශීලීත්වය පිළිබඳ නිහඬ සාක්ෂියක් ලෙස පවතී.

වසර 6,000කට පමණ පෙර මිනිසුන් ඉදි කළ මාර්ගයක් අදටත් දැකගත හැකි වීම ගැන ඔබට මොකද හිතෙන්නේ?

අපි නොදුටු ලෝකය Api Nodutu Lokaya