Mic
මානව ඉතිහාසය සහ ශිෂ්ටාචාරයේ ආරම්භය පිළිබඳ අප සතු පූර්ව නිගමන සියල්ල උඩුයටිකුරු කළ, ලොව මෙතෙක් හමුවූ පැරණිතම මහා පරිමාණ ආගමික ව්යුහය ලෙස තුර්කියෙන් හමුවූ ගොබෙක්ලි තේපේ (Göbekli Tepe) හැඳින්විය හැකිය. අග්නිදිග තුර්කියේ සන්ලියුර්ෆා (Şanlıurfa) නගරයට ආසන්න කඳු මුදුනක පිහිටි මෙම අද්භූත පුරාවිද්යා භූමිය, මිනිසා ශිෂ්ටාචාරගත වීමේ සැබෑ කතාව අලුතින්ම ලියන්නට සමත් විය.
අහඹු සොයාගැනීම සහ පසුබිම
1960 ගණන්වලදී ඇමරිකානු සහ තුර්කි පුරාවිද්යාඥයින් පිරිසක් මෙම ස්ථානය මුලින්ම නිරීක්ෂණය කළද, මතුපිටින් පෙනෙන්නට තිබූ ගල් කැබලි නිසා ඔවුන් එය සලකනු ලැබුවේ බයිසැන්තීයන් හෝ මධ්යතන යුගයට අයත් සාමාන්ය සුසාන භූමියක් ලෙසය.
නමුත් 1994 දී ජර්මානු පුරාවිද්යාඥ ක්ලවුස් ෂිමිට් (Klaus Schmidt) විසින් මෙහි ඇති සැබෑ රහස සහ අසාමාන්ය වටිනාකම හඳුනාගෙන, මහා පරිමාණ කැණීම් කටයුතු ආරම්භ කරන ලදී.
කාබන් කාලනිර්ණ පරීක්ෂණ (Carbon Dating) මඟින් තහවුරු වූයේ මෙමසංකීර්ණය මීට වසර 11,500ත් 12,000ත් අතර පෙර කාලයක (ක්රි.පූ. 9600 – 9500 පමණ) ඉදිවී ඇති බවයි. එනම්, මෙය සුප්රසිද්ධ ‘ස්ටෝන්හෙන්ජ්’ (Stonehenge) ස්මාරකයට වඩා වසර 6,000ක්ද, ඊජිප්තුවේ මහා පිරමිඩවලට වඩා වසර 7,000ක්ද පැරණිය!
විස්මිත ඉංජිනේරු විද්යාව සහ ගල් කැටයම්
ගොබෙක්ලි තේපේහි කැපී පෙනෙනම ලක්ෂණය වන්නේ එහි ඇති දැවැන්ත, වෘත්තාකාරව පිහිටුවා ඇති ‘T’ හැඩැති හුණුගල් කුළුණු (T-shaped pillars) ය.
ප්රමාණය සහ බර: මෙම කුළුණු මීටර් 5.5ක් (අඩි 18ක්) පමණ උස වන අතර, සමහර කුළුණුවල බර ටොන් 10 සිට 20 දක්වා වේ. තවමත් කැණීම් කර නොමැති, පොළොව යට පවතින විශාලතම කුළුණක් ටොන් 50කට වඩා බර බව භූ-රේඩාර් පරීක්ෂණවලින් සොයාගෙන ඇත.
අලංකාර කලා නිර්මාණ: මෙම දැවැන්ත ගල් කුළුණු මත ඉතා සියුම් ලෙස සිංහයන්, ගොනුන්, වනාන්තර ඌරන්, නරියන්, ගැසල් මුවන්, සර්පයන්, ගෝනුස්සන් සහ විවිධ පක්ෂීන්ගේ රූප උන්නතව (3D ආකාරයෙන්) නෙලා ඇත.
තාක්ෂණික අභිරහස: ලෝහමෙවලම්, රෝදය හෝ මැටි බඳුන් පවා සොයා නොගත්, සතුන් දඩයම් කරමින් ජීවත් වූ (Hunter-gatherers) ශිලා යුගයේ මිනිසුන් මෙතරම් දැවැන්ත ගල් කුට්ටි කිලෝමීටර් ගණනාවක් දුර සිට ඇදගෙන විත්, මෙවැනි විස්මිත කැටයම් කලාවකින් යුතුව ස්ථාපිත කළේ කෙසේද යන්න අදටත් ලොව ලොකුම ඉංජිනේරුමය රහසකි.
ඉතිහාසය වෙනස් කළේ ඇයි? (The Paradigm Shift)
ගොබෙක්ලි තේපේ සොයා ගැනීමට පෙර ලෝක පුරාවිද්යාඥයන් විශ්වාස කළේ මිනිස් සමාජය විකාශනය වූයේ මෙන්න මෙවැනි අනුපිළිවෙලකට බවයි:
{කෘෂිකර්මාන්තය ආරම්භ වීම} {ස්ථිර පදිංචිය (ගම්මාන){සංවිධානාත්මක ආගම සහ දේවස්ථාන}
නමුත් ගොබෙක්ලි තේපේ මෙම මතය සම්පූර්ණයෙන්ම උඩුයටිකුරු කළේය. මෙහි මිනිසුන් ස්ථිරව පදිංචිව සිටි බවට නිවාස, ළිං, මුළුතැන්ගෙවල් හෝ කෘෂිකාර්මික මෙවලම් කිසිවක් හමු නොවුණු අතර, එය හුදෙක් අවට ප්රදේශවල විසූ දඩයක්කාර කණ්ඩායම් ආගමික වතාවත් සහ උත්සව සඳහා පමණක් එක්රැස් වූ මධ්යස්ථානයක් (Ritual Center) බව තහවුරු විය. ඒ අනුව නව මතවාදය ගොඩනැඟුණි:
{සංවිධානාත්මක ආගම (ගොබෙක්ලි තේපේ)} {මිනිසුන් විශාල වශයෙන් එකතු වීම} ඔවුන් පෝෂණය කිරීමට කෘෂිකර්මාන්තය බිහිවීම}
“පළමුව දේවස්ථානය ඉදිවිය, පසුව නගරය බිහිවිය.” — ක්ලවුස් ෂිමිට්
අද්භූත වැළලීමගොබෙක්ලි තේපේහි ඇති තවත් විශ්මයජනක සහ අද්භූත කරුණක් නම්, වසර දහස් ගණනක් භාවිත කිරීමෙන් පසු (ක්රි.පූ. 8000 දී පමණ), එහි විසූ මිනිසුන් විසින්ම මෙම මුළු දේවස්ථාන සංකීර්ණයම හිතාමතාම පස්, ගල් සහ සත්ව ඇටකටු විශාල ප්රමාණයකින් වසා දමා (Deliberately buried) අත්හැර ගොස් තිබීමයි. ඔවුන් එසේ කළේ ඇයිද යන්න අදටත් නොවිසඳුණු අභිරහසකි. නමුත් මේ නිසාම එය වසර දහස් ගණනක් තිස්සේ ස්වභාවික විනාශයන්ගෙන් ආරක්ෂා වී අදටත් නොනැසී පවතී.
## සාරාංශය
ගොබෙක්ලි තේපේ යනු හුදෙක් පැරණි ගල් ගොඩක් නොව, මානව විඥානයේ සහ සංස්කෘතියේ මහා පිම්මක් සනිටුහන් කළ ස්ථානයකි. 2018 වසරේදී මෙය යුනෙස්කෝ (UNESCO) ලෝක උරුමයක් ලෙස ප්රකාශයට පත් කරන ලදී. වර්තමානය වන විටත් මෙහි කැණීම් කර ඇත්තේ මුළු භූමියෙන් 5%කටත් වඩා අඩු ප්රමාණයක් වන අතර, ඉදිරියේදී පොළොව යටින් හෙළිවන රහස් මිනිස් ඉතිහාසය තවදුරටත් කෙසේ වෙනස් කරනු ඇත්දැයි කිව නොහැක.
– විද්යාත්මක පර්යේෂණ වාර්තා ඇසුරිනි.
උපුටා ගැනීම : අපි නොදුටු ලෝකය Api Nodutu Lokaya
