ඇන්ටාක්ටිකාවේ “ලේ දිය ඇල්ල” ඇත්තක් — නමුත් ඒ ලේ නොවෙයි!

ඇන්ටාක්ටිකාවේ දුරස්ථ මැක්මර්ඩෝ වියළි නිම්න (McMurdo Dry Valleys) ප්‍රදේශයේ, ග්ලැසියරයකින් අයිස් මතට රතු පැහැති දියරයක් ගලා එන ආකාරය දැකගත හැකියි.

මෙය “Blood Falls” (බ්ලඩ් ෆෝල්ස්) හෙවත් “ලේ දිය ඇල්ල” ලෙස හඳුන්වනවා.

නමුත් එය සැබෑ ලේ නොවෙයි.

මෙම අපූරු ස්වභාවික සංසිද්ධිය සිදුවන්නේ ටේලර් ග්ලැසියරය (Taylor Glacier) යටින් ඇති යකඩ බහුල, අධික ලවණ සාන්ද්‍රණයක් සහිත භූගත ජලය (brine) අයිස් මතුපිටට පැමිණීම නිසයි.

ඇයි එය ලේ වගේ රතු පාට?

මෙම දියරයේ විශාල වශයෙන් යකඩ (Iron) අඩංගුයි.

එය ග්ලැසියරයෙන් පිටතට පැමිණ වාතයේ ඇති ඔක්සිජන් සමඟ සම්බන්ධ වූ විට, යකඩ ඔක්සිකරණයට ලක් වෙනවා.

සරලව කිව්වොත්, යකඩ මලකඩ කන විට සිදුවන ක්‍රියාවලියට සමාන ක්‍රියාවලියක් මෙහි සිදුවෙනවා. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අයිස් මත විශාල ස්වභාවික “මලකඩ පැල්ලමක්” වැනි රතු පැහැයක් ඇති වෙනවා.

ඒ නිසා දුර සිට බලන විට එය ග්ලැසියරයකින් ලේ ගලා එන ආකාරයක් පෙනෙනවා.

නමුත් වඩාත් පුදුම සහගත දේ ඇත්තේ අයිස් යටයි!

විද්‍යාඥයන් සොයාගෙන ඇත්තේ මෙම අතිශය කටුක පරිසරය තුළ පවා ක්ෂුද්‍රජීවී පරිසර පද්ධතියක් පවතින බවයි.

මෙහි ජලය,

අතිශය සීතලයි.

ආලෝකය නොමැති තරම් අඳුරුයි.

අධික ලවණ සාන්ද්‍රණයකින් යුක්තයි.

ග්ලැසියරය යට හුදකලා වී තිබෙනවා.

එසේ තිබියදීත්, ඇතැම් ක්ෂුද්‍රජීවීන්ට එවැනි පරිසරයක ජීවත් වීමට හැකි වී තිබෙනවා.

මෙම භූගත ජලය අතීතයේ පැවති සාගර පරිසරයකින් ආරම්භ වූවක් විය හැකි බව විශ්වාස කරන අතර, එහි ඉතිහාසය අවම වශයෙන් වසර ලක්ෂ ගණනක් සිට වසර මිලියන 1.5ක් පමණ දක්වා ඈතට යා හැකි බව පර්යේෂණ පෙන්වා දෙනවා.

තවත් පුදුමයක්…

මෙම brine හි ලවණ සාන්ද්‍රණය ඉතා ඉහළ නිසා, සාමාන්‍ය ජලය කැටි වන උෂ්ණත්වයට වඩා බොහෝ අඩු උෂ්ණත්වයකදී පවා එය ද්‍රව තත්ත්වයෙන් පැවතිය හැකියි.

ඒ නිසා අයිස් යට එවැනි අතිශය සීතල පරිසරයක ජලය ද්‍රව ලෙස පවතින්න පුළුවන්.

තවද, Blood Falls සාමාන්‍ය දිය ඇල්ලක් මෙන් නිරන්තරයෙන් ගලා යන්නේ නැහැ. එහි දියර මතුපිටට පැමිණීම වරින් වර සිදුවන සංසිද්ධියක්.

ඇයි මෙය අභ්‍යවකාශ විද්‍යාවටත් වැදගත්?

Blood Falls ඇන්ටාක්ටිකාවේ අපූරු ස්වභාවික සංසිද්ධියක් පමණක් නොවෙයි.

විද්‍යාඥයන් මෙවැනි අතිශය කටුක පරිසරයන් ස්වභාවික පර්යේෂණාගාර ලෙස භාවිත කරනවා.

මන්ද, මෙහි ඇති අඳුරු, අධික සීතල සහ ලවණ සහිත පරිසරය, වෙනත් ග්‍රහලෝක හා චන්ද්‍රයන්හි පැවතිය හැකි පරිසරයන් පිළිබඳ ඉඟි ලබාදිය හැකි නිසයි.

විශේෂයෙන්ම අඟහරු (Mars) සහ බ්‍රහස්පතිගේ චන්ද්‍රයා වන යුරෝපා (Europa) වැනි අයිස්වලින් වැසුණු ලෝකවල මතුපිටට යටින් ක්ෂුද්‍රජීවී ජීවය පැවතිය හැකිද යන්න අධ්‍යයනය කිරීමට මෙවැනි ස්ථාන වැදගත් වෙනවා.

පෘථිවිය තවමත් අපට පෙන්වන්නේ වෙනත් ග්‍රහලෝකයකින් පැමිණි බවක් පෙනෙන ස්ථාන තිබෙන බවයි.

“ලේ දිය ඇල්ල” — ලේ නොවෙයි. නමුත් එය පිටුපස සැඟවී ඇති විද්‍යාව නම් ඊටත් වඩා පුදුම සහගතයි!

ඔබට අවස්ථාවක් ලැබුණොත්, මේ අපූරු ස්ථානයට ගොස් Blood Falls ඔබේ ඇස් දෙකෙන්ම දැකගන්න කැමතිද?

අපි නොදුටු ලෝකය Api Nodutu Lokaya